Autobehaketako ariketa

Practicuma hasterako erabaki nuen aurreko ikasturtean egin nuen autobehaketa ariketa bera egingo nuela, eta horretan hasia naiz, baina gelako haurretako bat martxoaren 8a arte kanpoan dagoenez, bera etorritakoan bukatu eta hona igoko dut.

Legeak eta hezkuntzaren kalitatea

Campusa aldizkariaren azken alea etxera iritsi zait, eta 27. orrialdean Francesco Tonucciri egindako elkarrizketaren azken esaldiek nire atentzioa deitu dute:

"Irakasle onak eskola ona sortuko, politikarien legeak gorabehera. Irakasle eskas eta ezgai batek ezin izango du eskola ona egin, lege onak abiarazita ere."

Haur Hezkuntzako graduko ikasle bezala primerako gogoeta iruditu zait. Saia gaitezen, hortaz, ahalik eta irakaslegai onenak izaten, eta legeak alde baditugu errazago egingo zaigu hezkuntza ona egiten lagutzea, baina bestela gertatuz gero ere, aurkituko ditugu zirrikituak nonbait.

Honen harira, burura datorkit azken egunetan bolo-bolo dabilen auzia, Wert ministroak unibertsitatean ikasteko beka eskuratu ahal izateko 6,5eko nota beharko dela esan zuenean sortutakoa. Nik ez dakit 5ekoa, 5,5ekoa ala 6,5ekoa izan behar duen. Bekek baliabide ekonomiko eskasak dituzten ikasleek unibertsitateari uko egin behar ez izateko balio behar dutela argi daukat baina, aldi berean, iruditzen zait ikasleak jabetu behar duela unibertsitateko ikasketak egiteko aukera izatea gizartearentzat esfortzu bat dela, eta aukera horri ahalik eta probetxu gehien ateratzeko ardura duela. Inork ez genuke nahi Osakidetzako ospital batera joan eta bere buruari 5a lortzea helburu gisa jarritako sendagile batek ebakuntza egitea, edo seme-alaba eskolara lehen egunean eraman eta bere tutorea horrelakoa izatea. Guretzat nahi ez dugun hori besteentzat ere ezin dugu onargarri ikusi, eta gizartearen zerbitzura dagoen lanbide baterako prestatzeko bidean, gure gaitasunak ahalik eta maila gorenean garatzea jarri behar dugu helburu bezala.

Begirada bakarraren arriskuak

Pertsonak, gertaerak, giza-taldeak, herriak kaleidoskopikoak garela gogorarazten digu Chimamanda Adichie-k, eta gure inguruarekiko begirada/iritzi/aurreiritzi bakarra eraikitzen dugun bakoitzean ikusten dugun horren izaeraren zati handia itzalpean ezkutatzen dugula dio. Bereziki aproposa iruditu zait bere hitzak hona ekartzea, lauhilekoaren ardatza aniztasuna dela kontuan izanda. Egin dezagun topa, bada, begirada anitzen alde!

Hezkuntza-sistemaren erreformaren inguruan

Moodle-eko foroan gelakide batek jarritako bideoa dakart hona. Ez du azalpenik behar, egia esan.

Lauhilekoaren kutsu orokorra

Bi aste baino ez ditugu egin bigarren lauhilekoko eskoletan, eta irakasgaietako baten irakaslea oraindik ez da etorri, baina dagoeneko iruditzen zait nabaritzen dudala zer nolako usaina izango duen; oso atsegina. Ondoko bideo honek nahiko ondo laburbiltzen du:

Bitxia izan da bideoarekin gertatutakoa: eskolak hasi eta segituan lauzpabost gelakidek aipatu dute, aurretik ezaguna zutelako, eta ondoren ikusi dut irakasgaietako baten Moodle-eko materialen artean ere badagaoela. Nik ez nuen ezagutzen, eta oso polita iruditu zait, bai ipuina, baita bideoak jasotzen duen ipuninaren kontaketa ere.

Bideoa gelan ikusi genuenean, Eskola Inklusiboari buruzko irakasgaian gelakide batzuk egindako aurkezpen baten barruan, burura etorri zitzaidan honen bertsio "gore"-etako bat izan zitekeena: Pink Floyd-en "Another brick in the wall" abestia eta horri lotutako filma. Nik baino askoz hobeto azaltzen du abestia eta ematen ditu irudi eta estekak beste blog honek, eta bere autoreak dioen bezala, zoritxarrez oraindik ere gehiegi hitz egiten dugu duela 30 urte film horrek islatzen zuen hezkuntza sistemaz.

Practicum, egunerokoa: asteko behaketen ondorioak

Aste honetan berdinen arteko harremanak behatzeari ekin diogu. Astean zehar aipatu dudanez, soziograma bat egiteko asmoa dut, eta ezin izan dut burutu aste honetan zehar; beraz, gai honi buruzko behaketa zertxobait luzatuko zait, baina hurrengo astean zehar soziograma egiteko moduan izango naizela espero dut, nire tutoreari ongi iruditzen bazaio, behintzat.

Ondorioei begira, soziogramaren emaitzak ezagutzen ez ditudan arren, interesgarria iruditu zitzaidan astean zehar aurkitu nuen artikulu hau, teknika soziometrikoen emaitzen egonkortasunari buruzkoa. Bertan teknika soziometrikoen aplikazioan oinarritutako ikerketa baten emaitzak jaso eta analizatzen dira. Zehazki, 4, 5 eta 6 urteko geletan bi test soziometriko aplikatu ziren, eta handik hilabetera errepikatu ziren, estatus soziometrikoa denboran zehar egonkorra ote den aztertzeko asmoz. Laburbilduz, ondorioak hauek dira: Haur Hezkuntzako etapako adinetan estatus soziometrikoak egonkortasun txikia du (hilabetera testa errepikatzean 4 urtekoen gelan haurren %5ak mantendu zuen aurreko estatusa), egonkortasuna handituz doa adinarekin (6 urtekoen gelan %65ak eusten zion aurreko estatusari), eta estatus soziometrikoaren klaseen artean gaitzetsien klaseak besteek baino egonkortasun nabarmenagoa du (4 urtekoen gelako haur gaitzetsien %33k eusten dio kategoria horri handik hilabetera, eta portzentajea %83ra igotzen da 6 urtekoen artean). Nire practicumeko gelan egingo dudan soziogramaren ariketari begira, beraz, gogoan izan behar dut haurrek 4 urte dituztenez berdinen arteko harreman oso dinamikoen argazkia aterako dudala, momentu jakin bati dagokiona, eta duena baino pisu edo garrantzi gehiago ez niokeela eman behar. Izatekotan, gaitzetsien taldeko haurrei eman beharko litzaieke arreta gehixeago, horiek baitute klase berean mantentzeko joera nabarmenagoa.

Azken horrek asteko behaketen beste gai batera narama: zer egin gaitzetsitako haurrekin? Galdera hori nire tutoreari luzatu nionean (astean zehar sortutako egoera zehatz baten inguruan, beste sarrera batean azaldutakoa), "ahal den moduan toreatu" erantzun zidan. Hau da, behin gertatuz gero, ez da kudeatzen erraza den egoera. Nire tutoreak errefortzu positiboa aplikatu du egun hauetan, haur gaitzetsia baztertzen ez duten haurren jokabidea denen aurrean goraipatuz. Suposatzen dut, orduan, gaitzespenaren inguruan egokiena prebentzioa izango dela. 

Gorago aipatu dudan artikuluak bi test aplikatzen zituen, bata estatus soziometrikoa neurtzeko, eta bestea hiru jokabide talde identifikatzeko (jokabide erasokorrak, isolamenduzkoak eta prosozialak). Gelako kideen ustez, gaitzetsitako haurrek jokabide erasokorrak beste klaseetako haurrek baino gehiagotan dituzte, eta haur ospetsuek, aldiz, jokabide prosozial gehiago dituzte. Adinean aurrera egin ahala, gaitzetsitako haurrengan jokabide erasokorrak nabarmenagoak dira, eta ospetsuak diren haurrengan erasokortsuna gutxituz doa, jokabide prosozialak areagotuz doazen artean. Bitxikeria bat: ikerketa horretan hiru klase soziometriko desberdintzen dira (ospetsuak, gaitzetsiak eta tartekoak), eta jokabide erasokorrak ospetsuen artean tartekoen taldean baino altuagoak dira, erasokortasun ezak ospetsu izatea bermatzen ez duela erakutsiz. 

Beraz, prebentzioaren mailan lan egiteko hezkuntza emozionalaren arloa lantzea oso erabilgarria izango da, orain arte behatu dudanaren arabera erasokortsuna neurri handi batean emozioen erregulazio eskasari loturik baitago (baita komunikazio-gaitasun eskasari ere). Adimen emozionala eta emozioen hezkuntza gai berri samarrak dira hezkuntzan, eta oraingoz graduan ez ditugu sakontasunez landu. Aurtengo Haurtzaroaren Psikologian ikusitako bideo batean honako iturri hau gomendatzen zuten, abiapuntu gisa interesgarri iruditu zaidana. Joan den ikasturtean, Didaktika Orokorrean egin behar genuen taldeko lan baterako beste iturri bat erabili genuen, aspaldiko sarrera batean aipatu nuena. Nire ikastetxean hiruhileko honen hasieran, nik practicuma hasi aurretik, oinarrizko emozio batzuk landu dituzte (pozik, triste, haserre), norberarengan eta besteengan emozioen antzematearen mailan, baina ez dut aukerarik izan tutorearekin sakonki zer eta nola landu zuten ezagutzeko. Joan den astean proposatu nion landu zituzten emozio horiei beste binomio bat gehitzea, urduri/lasai, bereziki emozioen hormairudiei kasu gehien egiten dieten haurrak emozioen kudeaketan baliabide gutxien dituztenak direla ikusi nuelako. Ondo iruditu zaio proposamena, eta aste honetarako eraman behar diot jarduera baterako planteamendua. Jasoko ditut emaitzak aurrerago, bada.

Gaitzetsien kontuaren gainean azken galdera bat: hezitzailearen helburuak zein behar du, gaitzetsitako haur bat bera ere ez izatea gelan? Posible al da hori? Aipatu dudan artikuluak literaturaren berrikuspen arina egiten du hasieran, ohikoa izaten den bezala, eta horren arabera, gela bakoitzean haurren % 10-15 gaitzetsiak izaten dira. Beraz, gelan haur gaitzetsirik ez izatea lor daitekeen helburua da, ala kimera hutsa?

Practicum, egunerokoa: berdinen arteko harremanetan sakontzen

Atzo ez nintzen ikastetxera joan, baina gaur han izan naizenez, hementxe nago berriak jasotzeko prest. Eguna oparoa izan da haurren arteko harremanen inguruan. Gaur arduraduna izatea egokitu zaio gelan helduoi hitzik egiten ez digun haurrari, eta normala denez, jakin-mina nuen nola moldatuko ote zen ikusteko. Tutorea bereziki saiatu da azken bi asteetan beretzat giro positibo eta gozoa sortzen, eta egunetik egunera ikusi dugu erosoago, irribarretsuago gelan. Gaur ere haurrari adorea ematen egon da, arduradunaren lanetan laguntzaile bat izendatzeko aukera ireki dio, eta indarrez errefortzatu ditu haurrak egin dituen guztiak. Aholkularia etorri da eskolak behatzera, asteazkenero egiten duen moduan (asteazkenetan Haur Hezkuntzako gure gunera etortzen da gela bakoitzean identifikaturik dituzten hainbat haur behatzera), eta polita izan da mututze selektiboa duen haur honek hitz gutxi batzuk esan dituenean tutorearen eta aholkulariaren aurpegiak behatzea. Haur batek oinez lehen pausoak eman izan balitu bezain pozik eta harro zeuden! Badirudi haurrak orain arteko joera hautsi duela, eta gutxinaka aurrerapausoak ematen ari dela.

Hala ere, guztia ez da arrosa kolorekoa izan. Nahiko maiz sortzen diren gatazkak piztu dira arratsaldean, eraikuntzako txokoan elkarren artean askotan haserretzen diren hiru haurren artean, eta egozkor samarra den beste bat ere haserretu da; beraz, zalapartaz beteriko hogei minutu edo izan ditugu. Tutorea saiatzen da haurrak euren artean konpon daitezela sustatzen, beti ere elkarri minik egin gabe. Hala ere, haur hauen kasuan hori zaila izaten da, oso erraz hasten baitira joka, eta orduan segituan esku hartu behar izaten da. Haur horietako bat bereziki erasokorra da, eta gaur goizean konturatu gara gaitzetsia izaten hasi dela gelakide askoren aldetik; borobilean jartzeko orduan inork ez du bere alboan jarri nahi izan, eta bere alde batera eta bestera hutsunea zuela utzi dute momentu batez. Ez da batere erraza tutorearentzat hori bideratzea, beste haurretako batzuengan beldurra eragiten duelako. Bere oldarkortasun eta erasokortasuna kontrolatzea lortzen ez badu, orain bakanak diren baztertzeak orokortzen joango dira, eta geroz eta zailagoa izango da egoera bideratzea.

Azkenik, 4 urteko beste gelako tutoreak aipatu didan ariketatxo bat egitea bururatu zait gelako haurren estatus soziometrikoa neurtzeko. Bihar tutoreari proposatuko diot, eta berak baimena emanez gero, soziograma bat egingo dut. Ariketa egiteko teknika eta emaitzak jasotzeko moduaren inguruan joan den urtean soziologian eredurik landu ez genuenez, momentuz aurkitu dudan iturririk interesgarriena hauxe da, eta ariketa arin eta sinplea egin nahi dudanez, nahikoa iruditzen zait. Ea tutoreari ondo iruditzen zaion, eta horrela bada emaitzak hemen jasoko ditut.

Practicum, egunkaria: autobehaketa I, eta harremanak

Aurreko sarrera batean adierazi nuen moduan, Hik Hasi aldizkariko ariketa bat egitea erabaki dut, esteka honetako pdf-aren 26. orrialdean ikus daitekeena. Ariketaren lehen atala da orain arte egin dudana, hau da, gelako haur bakoitzak nigan sortzen dituen pentsamendu eta emozioen deskribapena. Deskribapen horiek hemen jasotzea erabaki dut, haurren izenak zenbakiekin ordezkatuz.

Kontuan izan behar da jarraian azaltzen ditudan deskribapenak aurreko astean hiru egunez ikastetxean egindako behaketen ondorio direla. Deskribapenen jarraian azalduko ditudan ondorioetan egingo dut horren eta beste gai batzuen inguruko hausnarketa.

“1” haurra

Haur alaia iruditzen zait, oso gozoa, oso heldua, atsegina, elkarrekintza atsegin du, hizkuntza aberatsa du, bere gauzak kontatzea gustuko du, autonomoa da, irekia, eta sortzailea marrazkiak egiten. Lagunak erraz egin ditu eta bere taldetxoan lidergoa du; sozializaziorako baliabide asko dituen haurra da. Ikasturte honetan iritsi da lehen aldiz ikastetxe honetara, eta oso ondo moldatu da. Erraz moldatzen da egoera ezberdinetara. Ez da tematia, ezta kasketosoa ere. Ez da ez motelegia, ez urduriegia ere; justu tartekoa (beno, aukeran mugituagoa da lasaia baino). Fisikoki ere oso atsegina da: polita da, garbia, azal leunekoa, liraina, ahots atseginekoa; oso espresiboa da. Psikomotrizitateko saioan ez nuen aukerarik izan bera arretaz behatzeko; jolas sinbolikoan aritu zen asko, baina jolas motorrean trebe iruditu zitzaidan ere. Neskekin jolasten du, bereziki bere taldetxoan.

Erabat eroso sentitzen naiz berarekin, badakidalako ez duela inolako “arazorik” sortuko, gehien jota berari entzutea nahiko du, edo galderak egin, baina kargantea izan gabe.

“2” haurra

Haur argia da, guztia da oso elaboratua beregan: hizkuntza oso aberatsa eta egokia du, marrazketan oso sortzailea da. Berrikuntza gustuko du, alde batetik atentzioa deitzeko, baina ez horretarako soilik. Erabateko “señorita” da, poxpolina, nagusien keinuekin gauza batzuetan, eta pixka bat “askojakina”, baina ez gehiegi. Irekia da, ikastea asko interesatzen zaio (bereziki idazketa-irakurketa), eta ez dakienaren aurrean naturaltasunez jokatzen du, larritu gabe, lotsatu gabe, edo haserretu gabe. Guztiekin ondo moldatzen da, baina ez du beste inoren behar berezirik, bere buruarengan konfiantza handia du. Lasaia da gelan, baina psikomotrizitateko gelan asko disfrutatzen du oso fisikoa den jolas motorrarekin; badirudi oso ondo erregulatzen duela egoera bakoitzak eskatzen duen jokabidea, naturalki ateratzen zaio, garapen orekatua du arlo guztietan. Gozoa da, baina ez gozoena. Fisikoki oso atsegina da: polita, azal leunekoa, liraina, garbia, ahots indartsukoa; oso espresiboa da. Neskekin jolasten du.

Berarekin ere oso eroso eta gustura sentitzen naiz. Pixka bat askojakina izateko joerak niri ez dit negatiboki eragiten, baina iruditzen zait beste pertsona batzuei agian momenturen batean astuna irudituko zaiela.

“3” haurra

Izaera aldakorragoa du; zertxobait bihurria izan daiteke, baina maneiagarria den tamainan. Pixka bat despistatua da, dispertsiora jotzen du. Kolektiban toki nahiko finkoa du, leihotik gertu. Argia da, bereziki zenbakiekin, baina ez du besteen aurrean dakiena harro erakusten. Marrazten ez da hain trebea, baina irudimena du. Bere presentzia nahiko oharkabean igarotzen da gelan, ez du izugarrizko zalapartarik sortzen, noizean behin pailazokeriak egin arren. Gutxi samar behatu dudala konturatu naiz. Fisikoki gustuko dut, sagutxo aurpegia du, sudur oso polita eta fina du, azala leuna, begi izugarri politak. Ez da batere lausengaria nirekin; izan ere, nirekiko interes gutxi du. Mutilekin jolasten du gehiago.

Gustura nago berarekin, bakarkako harremanean irekia da, eta eroso sentiarazten nau.

“4” haurra

Sekulako neska puska da, fisikoki handia, ahots indartsuarekin. Horrek, ordea, ez dio bere buruarengan konfiantzarik ematen, eta nahiko kexatia da, bere burua ahul ikusten du eta etengabe irakaslearen bitartekaritza bilatzen du. Justiziaren zentzu zorrotza du, eta gaizki iruditzen zaion zerbait ikusten badu, segituan salatzen du. Hala ere, besteei buruz hitz egitean oso  zintzoa da; adibidez, jolastokian gatazkaren batean bitartekaritza egin eta tutorearengana joan zen “batek esan du honela eta bestela gertatu dela, baina nik ez dut ikusi” esanez. Oso argia da, zenbakiekin eta irakurketan bereziki. Oso alaia eta irribarretsua da. Helduengana asko jotzen duenez, haiekin harremana asko lantzen du, gertutasun fisikoaren bidez, begiradaren bidez, eta elkarrizketaren bidez. Oso obedientea da, segur aski helduaren onespena errazago lortzeko. Berdinekin harremanean segurtasun eza sortzen diote bromek, eta horiekiko oso jokabide zurruna du. Alderdi psikomotorrean garapen nabarmena izan du azken urtean, baina hala ere ez dago trebeenak direnen artean; zuhur samarra da psikomotrizitateko gelan, baina disfrutatzen du. Fisikoki, alde batetik oso atsegina da, aurpegi oso polita duelako, baina bere gorputz handia eta ahots indartsua direla eta ez da samurtasuna transmititzen duen haur horietakoa; bestetik, oso espresiboa da. Neskekin jolasten du, baina ez du taldetxo finkorik.

Hasieran oso atsegina eta gustukoa egin zait, baina pentsatzen dut denborarekin bere izaera kexatiak iritzia aldatu arazi nazakeela, astun samarra bihurtuz. Autobehaketako ariketa honi esker uste dut hori gertatzea ekidin dezakedala.

“5” haurra

Seduktore perfektua da; bigarren goizean musuz bete ninduen galtzerdian sartutako eskuarekin, eta hirugarren arratsaldean guapa deitu nau. Ez da horrelakoa helduekin bakarrik; berdinekin ere oso maitekorra da, agian gela guztiko eztitsuena. Kontaktu fisikoa oso leuna du, oso laztantsua. Oso ameslaria da, irudimen bizia du, bereziki marrazketan. Lausengatzailea den bezalaxe, zirikatzailea ere izan daiteke berdinekin, baina atentzioa deituz gero jokabidea aldatzen du (momentuan); ez da batere bihurria. Oso argia da, talde osoko ariketak batzuetan errazegi egiten zaizkio eta deskonektatzen du. Oso gozoa da, irribarretsua eta txintxoa helduari zuzentzen zaionean (ez horrenbeste berdinekin jolasean). Psikomotrizitatearen aldetik garapen erabat normala du; hala ere, psikomotrizitateko gelan interes gehiago zuen jolas sinbolikoan motorrean baino. Neskekin zein mutilekin jolasten du. Nirekiko interesa du nobedadeagatik. Fisikoki oso atsegina da; bakea transmititzen du bere aurpegiak, pekaz betetako azal leuna du, liraina da, eta ahots gozoa du, oso espresiboa da.

Gustura nago berarekin , baina ez dut amore ematen bere gertutasun eta esklusibotasunaren bilaketaren aurrean. Lehen momentuan, bere gertutasun fisikoa pixka bat gehiegizkoa iruditu zitzaidan, aitortu beharra daukat. Erabat eroso ez naiz sentitzen, ez dakidalako zenbateraino gerturatu nahi duen, egia esan, eta horren aurrean nola jokatu ez dudalako landu. Berarekiko gertuegi egon nahi ez izateagatik, azkenean urruntzea gerta dakidala uste dut, eta hori txarra litzateke.

“6” haurra

Bere ezaugarririk deigarriena hizketarako duen zailtasuna da: erabat eztarrikoa den ahotsa, ulertzen oso zaila, hitz egitean goiko hortzak agerian uzten dituen keinuarekin batera, burua pixka bat atzealdera botaz egiten duena. Pixka bat hitz-motela ere bada batzuetan, edo hori iruditu zait behintzat. Hizkuntzarekin duen arazoa erabat fisikoa dela dirudi. Komunikazio-gaitasun urria du, baina aurpegiko espresibotasunak laguntzen dio pixka bat hitzarekin esan ez dezakeen hori adierazten. Hala ere, ez da batere lotsatzen, eta taldeko jardueretan parte hartzen du, oso positiboa dena. Txanda itxoitea kosta egiten zaio, eta komunikazio-gaitasun urria duten beste haur batzuekin haserreak eta gatazkak ditu. Argia da, baina ez du bere buruarengan konfiantza gehiegi. Erasokortasun nabarmenena izan duen espazioa psikomotrizitateko gela izan da, bertan nahiko ugariak diren gatazkak konpontzeko hizkuntzaz baliatu ahal ez izateak eta frustrazioarekiko tolerantzia urriak sortuta, esango nuke. Psikomotrizitatearen aldetik garapen normala duela iruditu zitzaidan saioan, baina ez nuen behar bezala behatzeko aukerarik izan, gehienbat jolas sinbolikoan murgilduta egon zelako, eta ni jolas motorraren aldean geratu nintzen. Mutilekin jolasten du gehiago. Fisikoki ez da bereziki atsegina, gehienbat hitz egiten duenenean, azaldutako keinu hori dela eta; azala leuna du, gorputza liraina, begiak oso politak, baina horiek itzalpean geratzen dira nolabait.

Gustukoa dut, eta horretan eragina du nire tutoreak berarekin duen harreman gertuak, esan beharra daukat. Hau da, neurri batean, bera gustuko dut nire tutoreak gustuko duelako. Berarekin eroso sentitzen naiz, baldintzak kontuan izanda; ez dut harremana saihesten, baina ez dut aktiboki bilatzen ere, aitortu beharra daukat. Ez dit beldurrik ematen, samurtasuna eragiten dit, eta uste dut ez didala penarik ematen, baina ez nintzateke ausartuko %100ean hori ziurtatzen.

“7” haurra

Lehen egunetan ziurrenik oharkabean pasako zitzaidan nire tutoreak berari buruz hitz egin izan ez balit. Hau da, ez da asko nabarmentzen den haurra, ez baitu asko parte hartzen, baina gutxiegi ere ez, itxuraz gauzak egiten dabil han eta hemen, eta fisikoki ere ez da deigarria. Hala ere, arretaz begiratuta badu zerbait arraroa. Haur gehienek samurtasuna transmititzen duten bitartean, berak sentsazio metalikoa ematen dit, nolabaiteko hotzikara. Horri buruz pentsatzen, iruditu zait bere aurpegiaren espresibotasun urriak eragina dela. Beno, espresibotasun gutxi izateaz gain, batzuetan halako irribarre horizontala du finkatuta aurpegian, hitz egitea zailtzen diona, ezpainak behar bezala ixten uzten ez diolako. Ahotsa ere oso baxua du, eta dagokion adina baino txikiagokoarena den tonuan hitz egiten du. Besteen aurrean hitz egiten hasi orduko, badirudi damutzen dela eta ez duela jarraitu nahi. Nahiko estutzen da taldearen aurrean hizketan; denbora pasa ahala bere antsietatea handituz doa, eta burua alde batera okertzen du, ilea kiribiltzen hasten da, galtzak igotzen... Argia da, baina bere buruarengan konfiantza handirik ez du, eta besteek diotenaren arabera aldatzen du bere iritzia. Bakarka berarekin egotean bestelakoa da, adore gehixeago du. Ekoizpen urria du, bai eraikuntzan, baita marrazketan ere. Komunikazio-gaitasuna nahiko urria du, baina ez da esaldiak eraikitzen ez dakielako, hitz egitea kosta egiten zaiolako baizik. Horrez gain, aulki batean esertzen den orduko etengabe igurtzikatzen da horren kontra, eta hori ez litzateke arazo izango honegatik ez balitz: eskuekin ezer egitea eragozten dio gehiegizko mugimendua dela eta. Alderdi psikomotorrean garapen normala du, jolas motorra eta sinbolikoarekin disfrutatuz. Berdinekin harremanetan ez dut nahikoa behatu iritzia emateko. Neskekin gehiago jolasten du. Fisikoki ez da desatsegina, baina duen harridura aurpegiak ez du bereziki erakargarri egiten. Gorputza argala du oso, azal leuna, eta altua den arren txikia izatearen sentsazioa ematen du, nolabaiteko hauskortasuna transmititzen du.

Nahiko sentsazio neutroak sorrarazten dizkit, ez hotz eta ez bero. Berarekin konektatzen duzunean atsegina da, baina bestela oharkabean pasatzen da bere presentzia. Gela zalapartatsu batean erraz “ahaztu” nezake bera hor dagoela, eta ariketa honek lagun dezake horrelakorik ez gertatzen.

“8” haurra

"16"rekin batera, tamainaz txikiena, baina ez horregatik ahula. Ez du asko parte hartzen, eta taldearen aurrean lotsatzen da, pailazokeriak egitera joz eta harrotuz. Irakurketa-idazketan ez dago gelako azkarrenen artean momentu honetan, eta erantzun zuzenak bermatzeko ereduetara jotzen du edo denbora hartzen du. Ausarta da; nire izena galdetzen ausartu zen lehen egunean, baita zertara nentorren galdetzera ere, “6” lotsatu zen arren. Irekia da, alaia eta oso espresiboa; pixka bat bihurria ere. Berarekin hitz egitean, gustuko du bere gauzak kontatzea. Toki nahiko finkoa du gelan, leihoaren inguruan esertzen direnen artean. Nahikoa behatu ez dudala konturatzen naiz. Fisikoki ez da bereziki atsegina, ezta desatsegina ere; aurpegitxo polita du, begi bizi-biziekin.

Gustuko dut, baina ez da nire interes eta samurtasuna gehien erakartzen duena. Erraza iruditzen zait denbora pasa ahala beraz “ahazten” joatea, hori gerta ez dadin neurriak hartu ezean.

“9” haurra

Haur argia da, zenbakiekin eta hizkiekin trebea. Hala ere, beregan deigarriena komunikazio-gaitasunean duen atzerapena eta kasketak dira. Kasketa harrapatzean minutuak egin ditzake garrasika eta negarrez, bera ere aspertuz (aho zabalka ikusi nuen behin). Hizkuntzari dagokionez, ahoskatzeko zailtasunak izateaz gain, ez ditu esaldiak josten, hitz solteak kateatuz azaltzen ditu bere ideiak. Aurpegiaren espresibotasunarekin osatzen du nolabait bere komunikazioa, baina ez du lortzen erabat eraginkorra izatea. Nahiko erraz despistatzen da gelan. Frustrazioari aurre egiteko azaroak ditu, eta etengabe kasketak hartzen ditu, batzuetan arrazoi nahiko arbitrarioak direla eta. Ez du asko parte hartzen taldeko jardueretan. Urduritasuna eragiten dioten egoeretan (jolastokira atera baino lehen, etxera joateko ordua iristean, psikomotrizitateko gelara joatean) jokabidea erregulatzeko arazoak ditu, eta maiz gatazkak ditu berdina gertatzen zaien beste haur batzuekin (“17”, “6”). Mimoak jasotzea gustuko du, horrek asko lasaitzen du. Psikomotrizitateko saioan ez nuen bera arretaz behatu, baina iruditzen zait garapen normala duela. Nirekiko esklusibotasuneko harremana bilatzen du eta lortzen ez duenean haserretzen da. Jolastokian ez dut nahikoa behatu, baina uste dut mutilekin ibiltzen dela, bereziki trizikloan, horrek txandak kudeatzeko arazoak sortzen dizkiolarik. Fisikoki aurpegi berezia du; Mongoliako estepetatik datorrela dirudi, eta hantxe imajinatzen dut nik, zaldi baten gainean haizea aurpegian sentituz.

Gustuko dut, baina uste dut bere kasketak nahiko nekagarri suerta daitezkeela denborarekin, eta berarekin komunikazioa jariakorra ez denez, berarekin harremana bereziki ez bilatzera eraman zaitzake. Nirekiko duen jarrerak ez nau estutzen, ondo kudeatzen dut. Negarrak, aldiz, ez daramatzat hain ondo; niri zail egiten zait haur bat negar egiten uztea, horri amaiera emango dioten gauzetara jotzen dut (hitz egitea, laztantzea...), eta ez daukat oso argi kasu honetan zer den egokiena.

“10” haurra

“4” nesken artean denaren modukoa da “10” mutilen artean; sekulako mutil puska. Beldurrik ez duela dioen arren, ostiralean “zine saioa” izan genuenean negarrez hasi eta tutorearen magalean esertzera joan zen bakarra izan zen. Ez dut nahikoa behatu garapen kognitiboari dagokionez, beraz, ez dut ezer esango. Lehen egunean nirekiko pixka bat mesfidati agertu zen arren, oso ondo hartu nau ondoren. Oso txintxoa iruditu zait lehen egun hauetan, baina tutoreak esan dit badakiela bihurria izaten. Gatazka gutxi du gelan, ez da etengabe borrokatzen denetakoa. Psikomotrizitateko saioan oso indartsu eta trebe ikusi nuen jolas motorrean; handia den arren ez da batere baldarra, baina jolas sinbolikoan aritu zen denbora gehiena. Mutilekin jolasten du gehienbat, baina jolastokian ere ez dut nahikoa arretaz behatu. Kolektiban leihoaren inguruan esertzen den horietakoa da, baina batzuetan tokiz aldatzen da. Fisikoki berezia da, aurpegia helduarena duelako erabat, eta horrek kontrastea sortzen du duen adinari dagozkion jarrera normalak erakusten dituenean.

Gustuko dut, oso prestua iruditzen zait. Eroso sentitzen naiz berarekin.

“11” haurra

Taldean erabat oharkabean igarotzea da bere ezaugarririk nabarmenena. Ez du liskarrik, ez du asko parte hartzen, baina ez du atentzioa deitzen bereziki pasiboa izateagatik ere. Irudimen bizia du, jolas sinbolikoan erabat murgildua dago, bere espazio-ontziekin eta ezpatekin jolasean. Zenbakiekin eta hizkiekin ondo moldatzen da, baina ez die izugarrizko garrantzirik ematen ere; galdetzen badiozu erantzun zuzenak ematen dizkizu, baina ez da erantzunarekin helduarengana joaten aprobazio bila. Beldur nintzen agian beharrak azaltzeko orduan uzkurra zela, baina ikusi nuen kolektiban parte hartzeko eskua altxatu zuen batean zalaparta sortu zelako txanda-pasa egin ziotela, eta ondoren konformatu ordez berriro altxatu zuen eskua berak zerbait kontatu nahi zuela esanez. Bere marrazkiak oso bereziak iruditu zaizkit. Bi egunetan ikusi dut marrazten, eta bietan marrazki bera egin du, orria ertzetatik hasita kolore bizietako orbanekin betez, trazu bertikalak erabiliz beti. Zer zen galdetuta, etxea zela esan zidan; eta atea eta leihoak non zeuden galdetzean, berriz, ez zegoela. Haur guztiekin moldatzen da berdintsu, ez du erabat finkoa den tokirik kolektiban, eta jolastokian ere haur ezberdinekin jolasean edo bere buruarekin hizketan ikusi dut. Psikomotrizitateko saioan ez nuen arretaz behatu, baina uste dut gehienbat jolas sinbolikoan ibili zela. Fisikoki izugarri polita da, bakea dario.

Gogokoen ditudanen artean dagoela aitortu beharra daukat, hain da lasaia! Eroso sentitzen naiz berarekin, eta gustuko dut bere kontu ameslariak entzutea.

“12” haurra

Nahiko lotsatia da, eta ez du asko parte hartzen taldeko jardueretan, baina bere gustuko ez den zerbait egiten badiote ez da kikiltzen.Oso lasaia da, eta bakarka berarekin egotean bere gauzak kontatzea gustuko du. Egoera lasaia denean “soltatzen” da hobekien. Bere anaia txikia garrantzitsua da bere bizitzan, eta jolastokian hura zaintzea bere lehentasuna da jolasaren aurretik. Anaiarekin oso maitekorra da, baina gelako lagunekin ez horrenbeste. Esan beharra daukat ez dudala behar bezala behatu bere garapen kognitiboa. Psikomotrizitateko saioan gustura ibili zen jolas motorrean nahiz sinbolikoan. Ez da nesken taldetxoko partaide finkoa; haur ezberdinekin jolasten du. Hizkuntzaren garapen egokia du, eta ahots nahiko baxua du, ez indartsua; nahiko isila da. Haur txintxoa eta arduratsua da, ez dago beregan bereziki deigarria den ezer. Esango nuke bere buruarengan nahiko konfiantza duela, baina ez dut nahikoa behatu hori ziurtatzeko. Fisikoki, bere begi-zulo beltzek keinu tristea ematen diote aurpegiari, baina keinua baino ez da, zeren eta esango nuke bere modura alaia dela. Ez da izugarri espresiboa.

Gustukoa dut “12”, inolako arazorik sortzen ez duen haur horietakoa da, lasaia. Berarekin harremana lantzeko astia hartuz gero, uste dut emateko asko duela.

“13” haurra

Beregan nagusitzen den ezaugarria edertasuna da; oso neska polita da, perfektua. Izugarri pinpirina da ere; beti dago hortxe bere buruko kakoak jarri eta kentzen, eskumuturrekoekin berdin. Arreta oso erraz galtzen du, edo hobe esanda, askoz ere gehiago interesatzen zaio lagunekin berriketan aritzea edo bere janzkeraren osagarriren batekin jolastea, gelako gauzei adi egotea baino. Taldean hitz egin behar duenean pixka bat arraro jokatzen du, oso mantso eta ahots oso eztitsuarekin hitz egiten du, eta ez zait argi geratzen handiustea duelako ote den, edo lotsa den. Ez du bere burua agerian jartzen tutoreak galderak egiten dituenean. Nire ustez, jaio zen egunetik esan diote hain dela polita eta perfektua, irudi horren aurrean huts egiteko beldur dela. Eskolak irakats diezaiokeen gauza hoberenetarikoa polita izateaz gain beste gauza asko izan daitekeela da, mesede egingo lioke. Normalean bere neska lagun taldetxoarekin egoten da, eta egoera horretan konfiantza handiz agertzen da. Hala ere, jolastokian egun batean ikusi ahal izan dut bere lagunekin haserretzen bada sozializaziorako oso baliabide urriak dituela nabarmentzen dela, ez baita gai beste lagun batzuk bilatzeko edo egoerari irtenbidea aurkitzeko (segur aski helduekin harremanetan bere edertasuna nahikoa izan delako). Beraz, lagunekiko menpetasun harremana du momentu honetan. Toki finkoa du kolektiban, bere lagunen ondoan. Alderdi psikomotorrean garapen normala du, eta saioan jolas sinbolikoan nahiz motorrean ibili zen. Alderdi kognitiboan ezin izan dut arretaz behatu, berak ere ez baitu aukera asko eskaintzen horretarako.

Ez da gustukoen dudana, nire ustez pinpirinegia delako, baina sozializazioan duen ahuleziak berarekiko iritzi positiboagoa eragin dit. Kanpoko itxura alde batera utzita, beharrak dituen haurra da.

“14” haurra

Bere ezaugarririk deigarriena helduekin hitzik egiten ez duela da, eta haurrekin ere oso gutxi. Jolastokian eta psikomotrizitateko gelan ikusten dugu bakarrik beste batzuekin hitz egiten, eta tutoreari eta niri hitz bakanen bat baino ez digu esan (niri soilik jolastokian). Behin ahotsik egin gabe ahoskatu dit hitz bat. Etxean, aldiz, normaltasunez hitz egiten omen du. “15” eta "17"rekin batera etorkinen alaba da, eta ondorioz bere LH1 ez da euskara/gaztelania. Keinuez baliatzen da komunikatzeko erantzuna eskatzen zaionean, gehien jota. Taldeko jardueretan gutxi hartzen du parte, baina aste honetan bere urtebetetzea ospatu da, eta izugarri pozik zegoen eguneko protagonista zela ikustean. Hitzezko komunikazioa ekiditen duen arren, helduarekin kontaktu bisuala gustuz hartzen du eta aktiboki bilatzen du, eta iruditzen zait hori abiapuntu egokia izan daitekeela bere oskoletik ateratzeko. Badirudi esaten zaiona ondo ulertzen duela, aginduak betetzen dituelako edo keinuz erantzuten duelako. Bere komunikazio-gaitasuna urria da, ezinbestean, eta zaila da baloratzen beste haurrekin hitz egiten duenean nolakoa den. Batzuetan isolaturik egotea bilatzen du, hori egiten ikusi dut txokoetan eta psikomotrizitateko saioan, baina ez dirudi larritasuna eragiten dionik; berak bilatua dela dirudi. Nahiko espresiboa da, eta bere gorputzak adierazten duenagatik ez dirudi triste dagoenik. Jokabide arraro bat baino ez diot igarri: psikomotrizitateko gelan irribarre oso alai eta irekia egin zuen gatazkak izateagatik bankuan eserita negarrez zeuden bi lagunen aurrean jarrita, eta arraro egin zitzaidan egoera horretan poza agertzea. Toki finkoa du gelan, bere amak uzten duen hori, hain zuzen ere. Garapen kognitiboa ezin izan dut behatu, komunikazio-gaitasun urriak eta bere uzkurdurak oztopo handia suposatzen dutelako. Jolastokian ez du lagun finkorik, baina gelako kideren batekin banaka jolasten du.

Gustukoa dut “14”, bere gaitasunaren mailan kontaktua lortu dudala iruditzen zait, eta goxotasuna iruditzen zait duela barruan, dudaren bat dudan arren. Jakin-mina eragiten dit ere, eta kezka geroz eta gehiago. Tutorearen kezka erabat ulergarria iruditzen zait.

“15” haurra

Erabateko lurrikara da “15”. Ez da isiltzen, ez da geldirik egoten, ez du ezetzik onartzen, bere nahiak tinko adierazten ditu. “14” eta "17"rekin batera etorkinen semea da, eta ondorioz bere LH1 ez da euskara/gaztelania. Hizkuntza ez du batere ondo menderatzen; alde batetik, ahoskatzeko arazoak ditu eta bestetik, esaldi gutxi josten ditu, gehienbat hitzak bata bestearen jarraian esanez komunikatzen da. Hala ere, komunikazio eraginkorra lortzen du izugarri espresiboa delako. Oso oldartsua da eta naturaltasun osoz esaten du burura datorkiona. Emozio guztiak intentsitate handiz bizitzen ditu, eta egunean zehar aldakortasun handiz bizitzen ditu (tristura ezik, esango nuke). Ez dauka gauzak bere kabuz egiteko pazientziarik, eta segituan eskatzen dizu zuk bere lana egiteko. Bere garapen kognitiboa behatzeko aukerarik ez dut izan, baina nahiko argia dirudi, edo azkarra behintzat. Toki finkoa du gelan, bere interesek eraginda, izan ere, jolastokira arduradunaren atzetik irten nahi du trizikloa hartzeko, eta horretarako toki bera aukeratzen du beti, eta ez dio inori utzi nahi. Komunikazio-gaitasun mugatuak eta oldarkortasunak ez diote bereziki errazten sozializazioa, baina moldatzen da. Jolastokian gogokoen duena trizikloa da, eta horren inguruan gatazkak ditu txandak direla eta. Tutorearengana jotzen du bitartekaritza bila, baina ez beti, eta bere gertutasuna asko bilatzen du. Nirekiko interesa du, eta harreman esklusiboa nahi du, ahal duen tinkotasun guztiarekin adieraziz, inolako dudarik egon ez dadin.

Gustuko dut “15”, uste dut ez dela posible bera gustuko ez izatea, baina oso nekagarria izan daiteke bere etengabeko eskakizunak diela eta.

“16” haurra

Gelako txikitxoena da tamainaz. Bere laguntxo taldean ezik, oso isila da, eta taldeko jardueretan parte hartzea kostatzen zaio. Taldearen aurrean hitz egitean lotsatzen da, eta oso tonu baxuan hitz egiten du. Ez da erraza bere komunikazio-gaitasuna behatzea, ez delako asko hitz egiten duen haurra, baina ez du hizketarako arazo fisiko berezirik. Zenbaki eta hizkiei dagokienez, momentuz ez dago gelako aurreratuenen artean. Konturatzen naiz ez dudala nahikoa arretaz behatu. Psikomotrizitateko saioan pareta botatzera korrika irten ez zen bakarra izan zen; nire ustez bere tamaina txikia dela eta, uzkurtu zelako. Jolas motorrean eta sinbolikoan aritu zen, beti bere laguntxoekin. Kolektiban bere lagunen ondoan jartzen da beti, eta jolastokian ere haiekin ibiltzen da. Ez du tutorearengana bereziki jotzen, ez da inoiz liskarretan sartzen, ez du eskaera edo protestarik egiten. Oso erraz despistatzen da, eta kognitiboki esfortzua eskatzen dioten jarduerak ahal badu alde batera uzten ditu. Nirekiko duen interes bakarra komunetik bueltan galtzak lotzeko laguntzea da.

Ez hotz eta ez bero uzten nauen haurra da, oraindik ez diot aurkitu nire interesa piztuko duen zera hori, eta horren bila gehiago saiatu beharko dudala uste dut.

“17” haurra

Arauekin eta autoritatearekin arazo larriak dituen haurra da “17”, eta horixe da beregan deigarriena dena momentu honetan. Tutoreak dioenez, ikasturtearen hasierarik sekulako hobekuntza izan du zentzu horretan, baina oraindik bide luzea du aurretik. “14” eta "15"ekin batera etorkinen semea da, eta ondorioz bere LH1 ez da euskara/gaztelania. Gaztelaniaz ondo moldatzen da, baina euskararekin orain izan du lehen kontaktua, eta askotan ez ditu esandakoak ulertu ere egiten. Oso oldarkorra da, baita erasokorra ere, eta tutorearekin harremanean etengabe mugen bila dabil. Ikastetxe honetara iritsi aurretik jasanezintzat joa izan dela dirudi, eta ondorioz sudur puntan jartzen zaiona egitera ohitu da. Gelakideekin gatazkak ditu etengabe, bereziki berak bezala komunikazio-gaitasun urria dutenekin (“9”, “15”, “6”). Hizkiekin ia harremanik izan ez duela dirudi, zeren eta bere izena ezagutzen oraintxe ikasi du, eta eredua aurrean izanda idazteko nahikoa lan du. Zenbakiekin badirudi zertxobait gehiago lan egin duela, baina hizkuntzaren oztopoa dela eta ez da erraza jakiten zenbaterainoko aurrerapena egin duen. Marrazketan zirriborroetara jotzen du (zizta egiten duten armiarmak eta horrelakoak), kolore ilunetan. Toki nahiko finkoa du leiho inguruko taldetxoarekin. Etengabe eteten du gelako dinamika, eta tutoreak azalpen luzeak ematen dituenean deskonektatzen du, segur aski ulertzen ez duelako. Bestelako jardueretan ere oso erraz despistatzen da. Tentsioak eta beldurrak gobernatutako haurra dirudi, bere bizitzan egonkortasun urria duena. Alderi psikomotorrean garapen egokia du, baina bere oldarkortasuna kontrolatzea ezinezkoa egin zitzaion psikomotrizitateko saioan, eta zigortua izan ondoren guztiengandik aparte gordeleku bat eraiki zuen, bere energia guztia eusteko nahian edo. Nire ustez, egindako bihurrikeriak eginda ere tutorea beti hor dagoela ikusteak, irmo baina goxo, lasaitasuna eta konfiantza ematen dio. Jolastokian beti trizikloarekin egon nahi du, eta txandekin arazoak ditu. Beraz, ez du ia beste haurrekin jolasten. Ez da zuzenean tutorearengana joaten, baina beti bilatzen du hura jokabidearen mugak ezarri diezazkion. Lehen egunetan ez zuen nirekiko inolako interesik, gelako hierarkian nik tokirik ez dudalako, eta bere interes osoa hierarkia horren buruarengan duelako, tutorea, alegia. Etiketatua izateko arrisku larria duen haurra iruditzen zait.

Nire izaera pertsonala dela eta, txikitatik ardi galduen teresita-de-jesus izan naizelako, gustuko dut. Hala ere, iruditzen zait oso zaila izango zela “17” gustuko izatea tutoreari egin dizkion gauzak (iraindu, txistua bota) egin izan balizkit. Gustuko dut berarekin egotea, ez dut saihesten eta ez dit beldurrik ematen.

Ariketa honen inguruan oraingoz aipagarrien iruditzen zaizkidan ondorioak hauek dira:

1. Pertsonen inguruko (aurre)iritziak zeinen azkar eraikitzen ditugun konturatzeko balio azpimarragarria du ariketak. Gezurra dirudi zenbateraino epaitu ditudan haurrak hiru egunez soilik gelan egon eta gero. (Aurre)iritzi horiek zalantzan jartzeko balio behar du tresnak, ezinbestean.
2. Haur bakoitzak norberarengan sortzen dituen iritzi eta emozioez jabetzeko tresna oso egokia da. Irakasle izatean beti aplikatuko dudala iruditzen zait. Hau da, iritzi eta emozioak sortzea ekidinezina da, baina espero dut ariketak irakatsiko didala posible dela emozio eta pentsamendu horiek modu kontzientean aztertzen eta moldatzen.
3. Ariketa idatziz egitea behar-beharrezkoa iruditzen zait, hortxe baitago emozio eta pentsamendu horiek moldatzen joateko lehen galbahea. Nire kasuan, erabaki nuen idatzitakoak haur horiek hemendik urte batzuetara hitz hauek aurkituko balituzte, edo haien gurasoek aurkituko balituzte, iraingarri edo mingarri suertatuko ez liratekeen moduan idatzita egon behar zutela, hau da, errespetutik idatzita. Horrela egiteak egokiak ez diren pentsamenduak uxatzen ditu, eta hori ona da, pentsamendu horietatik ez baita inoiz ezer ona etorriko, ez ikaslearentzat, ezta irakaslearentzat ere.
4. Ariketa egitea erabakitzeak, bere horretan badu eragin positiboa haur bakoitzari ematen zaion arretan. Haur bakoitzaren inguruko zerbait idatziko dela erabakitzean, nahigabe saiatzen zara haur guztiak behatzen.
5. Lerroen kopuruari begiratu besterik ez dago interes gehien zein haurrek piztu duten jakiteko. Beraz, termometro ona da norberaren interesak eta kidetasunak agerian jartzeko, aurrerago horien inguruan bakoitzak erabakitzen duenaren arabera ekiteko.
6. Iruditzen zait ariketa honetan inoiz ahaztu behar ez den zerbait badela: norberaren pentsamenduak eta emozioen jatorri eta zergatiak "janzten" saiatu arren, nik hemen egin dudan bezala, argi izan behar dugu gure pentsamendu eta emozioak GUREAK direla, eta ez beste inorenak. Hau da, guk sortuak direla, eta gure esku dagoela horiek aldatzea. Ezin dizkiegu gure emozio eta pentsamenduak haurren ezaugarriei egotzi.

XXI. mendeko hezkuntza

Azken asteetan egunkarietan murrizketei buruzko berri apalgarriak baino ez daude, eta horiekin denbora galtzeko gogorik ez dut, egia esan. Hortik kanpo geratzen direnen artean batzuk ale dira, eta beste batzuk lasto, baina nola jakin zein den bakoitza?

Galdera hori etorri zitzaidan burura berri hau irakurtzean, adimena duten makinekin elkarrekintzak XXI. mendeko hezkuntza arrakastatsua ekarriko digula dioena. Oraingoz gutako gehiengoen eskura dauden makinak behintzat ez dira adimentsuak; azkarrak dira, zehatzak, ez dira nekatzen, baina ez dute adimenik. XXI. mendean makina adimentsuak sortzen badira ere, gure munduaren lehen erronka makina horiek guztion eskura jartzea litzateke, eta janaria guztion eskura jartzea ere lortu ez dugunean, zailtxo ikusten dut hori lortzea. Adituek diotenez, honako beste berri honetan bezala, gurean martxan jarriko diren murrizketek ez dute berdintasuna eta ekitatea sustatzeko batere lagunduko, kontrakoa baizik.

Gure gizartearen gainbehera etiko eta morala agerian uzten ari den krisialdi honetatik ikusita, XXI. mendearen hezkuntzarentzat helburu nagusia pertsona hobeak izateko nahia eta asmoa duten pertsonak egiten laguntzea behar du izan, eta horretarako alferrik dira makinak.

Murrizketak eta zerbitzu publikoen higadura

Argi dago murrizketen gaia guztion ahotan dabilela azken asteetan. Gelako blogetan ere sarrera kopuru handia ekarri duen gaia da. Aste honetan atentzioa deitu dit osasun-zerbitzuei buruzkoa den artikulu batek, EL PAISen argitaratua. Osasun-zerbitzuen ingurukoa den arren, "osasun" dioen tokian "hezkuntza" jarriz gero, berdin-berdin irakur daiteke, eta gelako blogetan irakurri ditudan iritziei beste bat gehitzen die. Bertan autoreek azaltzen dute osasun-sisteman indarrean jarriko den botiken ko-ordainketak klase ertaina osasun-sistema publikotik aseguru pribatuetara jotzera eramango duela, eta denborarekin klase ertainak eskatuko duela osasun-sistemari bideratzen diren zergetako diruak bueltatzea, ez baitu erabiliko, eta honek osasun-sistema publikoaren unibertsaltasuna galtzea ekarriko duela. Esan bezala, "osasun" hitzaren tokian "hezkuntza" jartzen badugu, gure gaiari bete-betean heltzen dio.

Richard Titmuss izeneko ikerlari baten aipu bat jasotzen da artikuluan, guztia ondo laburbiltzen duena: "Un servicio para los pobres se convierte inevitablemente en un pobre servicio cuando la clase media, políticamente activa, los abandona". Hezkuntza-sistema publikoarekin ere arrisku bera dugu, klase ertaina sistema pribatura bideratzen bada unibertsaltasuna galduko delako, pobreentzat den zerbitzu pobrea izatera kondenatuz. Horregatik da hain garrantzitsua gizartean kohesioa, berdintasuna eta ekitatea susta dezaketen oinarrizko zerbitzuak publiko izaten jarrai dezaten alde egitea.

Ikasle helduak, unibertsitatea eta berdintasun sozialak

Aste honetan klaseko batzuk egunkarietan atera gara. EL PAISek berria atera du ikasle helduak unibertsitatean ekartzen ari diren aldaketaren inguruan. Lehenengo berri horretan ikasle helduen azaleko analisia egiten da, eta jarraian beste gai bati heltzen zaio: unibertsitateak oraindik ere baduela zeregina ikasle heldu hauekiko ekitatea eta aukeren berdintasuna bermatzeko bidean, unibertsitatearen eskaintza, orokorrean, DBHtik datorren ikasle gazteari soilik egokituta dagoelako. Azken gai hauei heltzen die bigarren artikulu batek, ikasle helduen presentziak unibertsitate-demokrazia maila altuagoak dituzten herrialdeetara gerturatzen gaituela azpimarratuz, unibertsitate inklusiboagora gerturatzen ari garela frogatuz. Ikasle helduok ikasketak eta lana aldi berean egin behar izatearen aurrean unibertsitateak desberdintasunak neutralizatuko dituzten ibilbide eta zerbitzuak eskaini beharko lituzkeela defendatzen du egileak.

Pena litzateke eskola inklusiboaren aldeko edukiak lantzen dituen gure Haur Hezkuntzako gradu honetan unibertsitatea beraren inklusibotasunean atzerapausoak ematen direla pairatu behar izatea.

Jainkoak aldatzea eta hezkuntza

EsPosible aldizkari elektronikoaren azken alean oso interesgarri iruditu zaizkidan bi artikulu daude. Lehenengoa aldizkaria argitaratzen duen elkatearen zuzendariak idazten du, iraunkortasunaren bidean gure gizarteetan aldaketa disruptiboak egin beharko ditugula adieraziz, hau da, erabatekoak eta bat-batekoak diren hausturak eman beharko direla orainarekiko, iraun nahi badugu behintzat. Horretarako, gure jainkoak aldatu beharko ditugula gogorarazten digu. Berak aldatzea proposatzen duen dirua eta jabegoaren jainkoei niarena gehituko nioke nik, gomendatzen dizuedan beste artikuluaren harira.  

Bigarrena elkarrizketa bat da, eta iraunkortasunari buruz egiten duen hausnarketan osagai asko daude hezkuntzarekin lotura dutenak: egungo sistema sozioekonomikoari kritika kuantitatiboa kualitatiboaren gainetik gailentzen delako eta guztia salgai bihurtzen delako, epe motzeko errentagarritasuna, lehiakortasuna, hazteko beharra eta amaierarik gabeko kontsumoa ekarriz; gizarteari kritika aldaketak bakarrik eta esfortzurik gabe iritsiko direnaren uste ustelean guztiok murgiltzen garelako gure buruak engainatuz; esperantzaren aldarrikapena, berau etorkizuna idatzia ez dagoenaren kontzientziatik hasi eta ekintzean oinarritutako aurre egitetik etorriko dela proposatuz; eta aldaketarako bidea ondasun eta ondare komunetan bilatu behar dugula.

Zein da hezkuntzaren papera aldaketa disruptiboak sortzeko bidean? Zein oztopo gaindutu beharko dira horretarako? Jabetzen al gara hezkuntza zenbateraino bihurtu den merkantzia? Hezkuntzan ere epe motzak agintzen duela, lehiakortasunak, kuantitatiboak kualitatiboaren gainetik? Benetan aldatu nahi al dugu, ala itolarrian dagoen mundutik urazalean, ozta-ozta arnasteko modua ematen duen geruza fin horretan gure buruak kokatzeko ahaleginekin konformatuko gara?

Hezkuntza-sistema eta desberdintasun sozialak

Aurreko batean neutraltasunari buruz aritu ginenean, gelako eztabaidan azaleratu zen hezkuntzan neutraltasunik ez dagoela, eta hezkuntza-sistema ez da salbuespena. Aste honetan EL PAISek argitaratutako berri baten arabera, Madrilgo Autonomia Erkidegoko ikastetxe publiko eta itunduetan ikasleak matrikulatzeko irizpideak aldatuko dira. Prozedura zeharo sinplifikatzen da: orain arte eskualdea bi mila zonaldetan edo banatzen zen artean, hemendik aurrera zona bakarra dago eta, ondorioz, familia orok eskubidea du bere haurra/k edozein ikastetxetan matrikulatzeko. Orain arte ikastetxea eta ikaslearen bizilekuaren arteko gertutasuna zen irizpide nagusia, eta hemendik aurrera irizpide hori desagertuko da, baina beste batzuk agertzen dira, noski: ikaslearen anai-arrebaren bat ikastetxe horretan ikasle izateak abantaila ematen du, baita iraganean familiako beste kideren bat bertan ikasle izana ere.

Zer nolako zerikusia du guzti honek berdintasun sozialarekin? Artikuluak gakoren bat eskaintzen digu gai horren inguruan (gako horiek, noski, ez dira neutralak, ezta erabat objektiboak ere): antzaz gurasoen askatasuna handitzen den arren, ikastetxeen aukera maximizatzen duelako, zein gurasoren aukerak zabaltzen dira gehien? Ba, aldez aurretik ikastetxe "on" batean ikasitakoenak, eta haien seme-alaben hezkuntzaren garrantziaz jabetuta gaiaren inguruan esfortzu gehien egiteko moduan daudenenak. Hau da, aurretik ere aldagai soziologikoei begiratuta klase faboratuen artean dauden horien aukerak hobetzen dira gehien, hemen azaltzen zaigun ikuspuntuaren arabera. Beraz, aste honetan lantzen ari garen curriculumarekin gertatzen den moduan, hemen ere ageriko eta ezkutuko helburuak eta aldaketak ditugu.

Ondorioa: hezkuntza-sisteman aldaketak sartzen diren aldi bakoitzean (eta hori legealdi bakoitzean behin behintzat gertatzen da), gure buruari galdetu beharko genioke: zer kontatzen digute aldatuko denaren inguruan? zer da zehazki araudian aldatzen dena? (batzuetan arauaren testuan aldatzen dena, agintariak aldaketari buruz egiten dituen adierazpenak eta komunikabideek kontatzen dutena ez datoz bat) zeintzuk izan daitezke ondorioak? zein da ageriko eta ezkutuko hezkuntza-politikaren arteko aldea?

Hezkuntzan eta irakaskuntzan neutralak izan al gaitezke? Zein da neutralitate eta objektibitatearen arteko desberdintasuna?

Nire ustez, neutrala izatea ez da posible; ez hezkuntzan, ez irakaskuntzan, ezta bizitzaren beste arloetan ere, norbanakoa bizirik dagoen artean behintzat.

Neutraltasunak distantziakidetasuna inplikatzen du, eta distantzia neurtzeko tresnaren zehaztasuna areagotzea baino ez da beharrezkoa distantziakidetasun hori hausteko. Adibide batekin azalduz: laukitxo bakoitzak albo bakoitzeko metro bateko luzera duen xake taula erraldoi batean erraz koka gintezke bi ertzen artean distantziakide litzatekeen laukitxoan (laukitxoen kopuruak bikoitiak izanik); baina laukitxo bakoitzak milimetro bateko alboak balitu, ez litzateke posible izango. Beraz, gutxi gora-behera distantziakidea dirudien jarrera edo iritzi bat sakontasunez aztertzen hasiz gero, beti iritsiko ginateke ondorio berdinera: mutur batetik bestetik baino gertuxeago dagoela, oso gutxi bada ere.

Honek ez du zertan kezka edo larritasunik eragin behar. Izan ere, hezkuntzan eta irakaskuntzan neutraltasun aseptikoak ez luke helburu izan behar. Hezkuntza eta irakaskuntza ekintzan oinarritzen dira, erabakietan, eta horiek ezin dute neutral izan. Ez egitea ere ez da neutral, aste honetako kasuen azterketetan ikusi dugun moduan (eztabaida jakin bat gelara eramatearen erabakiak neutraltasunez ez jokatzea suposatzen du, baina eztabaida ez egiteak ere neutraltasun eza inplikatzen du). Beraz, neutraltasuna hezkuntza eta irakaskuntzarekin bateraezina da, nik ulertzen dudan moduan.

Objektibotasuna oso bestelakoa da, aldiz. Subjektibotasunarekin alderatuz azal dezakegu errazen, horren kontrakoa baita. Norbanakoa iruditik kanpo kokatuz lortzen da objektibotasuna, azaldu edo behatzen denaren izaerari guregandik ahalik eta gutxien gehituz. Hezkuntza eta irakaskuntzari aplikatuta, objektibotasunez aritzeak gure iritzi, uste, asmo eta nahiak alde batera uztea ekarriko luke. Horregatik, objektibotasuna jarrera kritikoarekin lotua legoke, norberaren iritziak eta abar kanpoan uzteko lehendabizi horien inguruko kontzientzia garatu behar delako, baita horiek kolokan jarri ere. Objektibotasuna lortzea oso zaila iruditzen zaidan arren, posible ikusten dut eta, gehienbat, oso helburu desiragarria iruditzen zait irakaslearentzat.

Irakasleak, objektibo izateaz gain, objektibotasuna bultzatzeko helburua izan beharko luke. Ikasleengan objektibotasuna sustatzeko, beraien ikuspuntu subjektibotik at dauden ikuspegiak islatzea, azaleratzea edo sortaraztea litzateke irakaslearen rola, eta aste honetan ikusi ditugun kasuetako batzuk norabide horretan egin dute lan, baita gure artean eman den eztabaidak ere.

Umuntu Ngumuntu Ngabantu

Aste honetan izan ditugun gelako eztabaiden inguruan, lanetik esaldi hau dakart, zulu hizkuntzatik datorrena:

(gu) garelako naiz (ni)

Agian bizitzaren etapa desberdinetan gaudelako kontrako norabidean goaz batzuk eta besteak: ikaskide batzuk gugandik aldenduz niak aldarrikatzen dituzten bitartean, nik geroz eta joera nabarmenagoa dut nire nortasuna besteekin eraikitako gutasunen bildumaren bidez osatzeko, lau dimetsiotako collage dibertso baten moduan. Eta bihotz-bihotzez eskertzen diet guztiei haien parte-hartzea!

Hezkuntza - Gizarteratzea - Kultura

Hiru termino hauek guretzat duten esanahia definitzeko eskatu digu Didaktika Orokorreko hirugarren ariketaren harira. Irakurri ditudan hainbat definizio nahastuz, honela laburbilduko nituzke:

• Kultura: giza-talde batek kolektiboki eraikitako errealitatea, mundua ulertu eta islatzeko asmoz, ikaskuntza sozialaren bidez transmititzen dena pertsonen artean.
• Gizarteratzea: norbanakoan ematen den prozesua, zeinaren bitartez bere inguruneko gizartearen partaide bihurtzen den, talde horren kultura barneratuz eta aldi berean, kultura horretan eraginez.
• Heziketa: norbanakoan ematen den prozesua da, ikaskuntzan oinarritutakoa. Prozesu honek bi izaera oso desberdin eduki ditzake: ingurune sozialak sortutako idealetara ailegatzeko asmoz norbanakoan kanpotik burutzen den prozesu esku-hartzailea ("educare" ikuspegia); edo kanpoko estimulu egokien presentzian norbanakoaren barnean gertatzen den prozesua ("educere" ikuspegia). Kulturaren arabera, bata ala bestea faboratzen da gehiago.

Beraz, kultura giza-talde batean bizi den pertsona oro inguratzen duen zopa litzateke, gizarteratzea norbanakoa zopa horren osagai bihurtzeko prozesua, eta heziketa gizarteratzeko eta garapen pertsonalerako balio duen tresna.