2013/01/31

Murgialdia!


Lauhilekoaren sei irakasgaietan egingo ditugun lanak ezagutzen hasi gara lehen bi aste hauetan, eta aurrean dugun erronkak hainbat erabaki hartzera eraman nau. Irakasgaietako batean beste blog bat ireki behar izan dugu, lanez beteak egongo diren asteak ditugu aurrean, garrantzitsuan fokatzeko beharraz jabetu naiz, eta guzti horri blog honi hemendik aurrera eman nahi diodan erabileraren inguruan pentsatzen hasia naizela gehituta, iruditzen zait dispertsiorako joerari muga jarri behar diodala.

Horregatik, blog hau bolada batean "hibernatzen" jarriko dut, agian bere antolaketa berregiten... Neguko hilabete honi amaiera emateko modu polita, eskolako mimosa udaberria ate joka dugula esaten ari zaigula aprobetxatuz.

2013/01/27

Noiz bihurtzen da bat irakasle?


Practicumeko sarrera batean botatako galdera da hau. Argi nuen gradua bukatuta ere ez zaidala irudituko irakasle naizenik. Daniel Day-Lewis-i egindako elkarrizketa batean uste dut aurkitu dudala erantzunaren zati bat. Entrebistatzaileak Lincoln presidentearena egiten duen filmean azentu, ahots eta erregistro zehatzak lortu izana goraipatzean, ondokoa erantzun zuen aktoreak:

“No se trata de encontrar una voz fuera, tienes que pensar que sale de ti porque, si no, se convierte en algo impostado, cosmético, como un bigote pegado”

Jariakortasun maila horretara iristeko, talentuaz gain, Day-Lewisek urtebete izan zuen papera prestatzeko. Maila horretako talenturik ez daukadala argi izanda ere, nire jardunari buruz antzeko sentsazioa izatera iristean uste dut esan ahal izango dudala irakasle naizela.

Oharra: blog honetan momenturen batean heldu beharko diot irakasle/hezitzaile/andereño auziari, baina iruditzen zait oraingoz ez dudala nahikoa ezagutzen terminoen atzean dagoena, eta aurreragorako utziko dut. Orain arte irakasle erabili dut irakasleen eskolan gaudelako, baina gaia stand-by-an daukat. Practicumean nire tutoreak ebaluazioa idatzi zuenean esan zidan dudatan egon zela niri buruz idaztean bata ala bestea erabili (hezitzaile edo andereño), eta azkenean andereño bataiatzea erabaki zuen. Gustatu zitzaidan.

"... aparteko munduari buruzko gauzetan hezita dagoen andereño miragarria ..."


Aipua Calleja eta Irustaren Ipuinen tailerra liburutik jasota dago, eta komunikazio-gaitasunen irakasgaiaren teoriako atalaren txostenean dago ipuinak kontatzeko gomendioen artean. Ipuina kontatzean haurrek irakaslea horrela ikusi behar dutela esaten da, eta horrek zer pentsatua eman zidan, joan den ikasturtean psikomotrizitateari buruzko irakasgaian esaten zitzaigunarekin bat ez datorrela dirudielako.

Psikomotrizitateari buruzko irakasgaian, irakasleak esan zigun garrantzitsua dela haurrei errealitatea eta fantasiaren artean desberdintzen laguntzea, eta ez dugula sustatu behar haiek fantasiazko munduan bizitzea. Adibide bezala, psikomotrizitateko gelan haur batek "ni otsoa naiz" esaten bazuen, irakasleak "otsoa bazina bezala jolasten ari zara" argitu behar ziola. Ni ez nintzen batere eroso sentitzen hura entzunda, eta argumentua muturrera eramanez galdetu nion ea orduan haurrei erregeak gurasoak direla esan behar ote genien...

Eta hara non, nire iritziaren aldeko argumentua aurkitu dut aurten. Oraindik ere gogoan dut txikitan zer nolako miresmena sortzen zidaten "aparteko munduari buruzko gauzetan hezita" zeuden helduek, eta uste dut horrek haienganako harremanean izan zuela bere pisua. Astebukaeretan, aiton-amonen etxean, asko ginenez bi txandatan bazkaltzen genuen: haurrek lehendabizi, eta helduek ondoren. Gu bazkaltzen bukatzen ari ginean azaltzen ziren haiek etxera baso-erdi batzuk hartu ondoren. Osabetako batek beti berdin egiten zigun: buruan kaskarreko txikiak eman, ukabila usaindu, eta bakoitzak zer bazkaldu zuen asmatzen zuen, baita guk sinestu ere. Gogoan dut ere Txindokiko punta seinalatu eta egun batean han lo egin zuela esan zidanean urteak pasa nituela zikoinen moduan hanka baten gainean lo egin zuela pentsatzen. Bere etxeko leihora txori txiki bat guri buruzko kontuak esatera etortzen zela ere esaten zigun, eta aste horretan kontatutakoa azaltzen zigun, asmatuz gainera. Mitikoa zen erabat osaba guretzat (ez gaur egungo gazteen mitiko, baizik eta mitiko-mitikoa), gure mundura hurbiltzen bazekielako. Amari haurrei bazkaltzeko zer emango zien galdetu, edo gure gurasoek aste hartako gertakizunen bat kontatutakoan buruan gorde besterik ez zuen egin behar (tira, horrek agerian uzten du gureganako zuen interesa) gu aho zabalik uzteko.

Psikologian ikasi dugu Haur Hezkuntzako etapan zehar haurrek duten bilakaera, errealitatean geroz eta murgilduagoak egotera eramaten dituena. Bilakaera horretan patologikoa den ezer ez den bitartean, niri iruditzen zait irakasleak "aparteko ahalmen" horiei sekulako probetxua atera diezaiekeela umeekin duen lotura sendotzeko, gelan giro goxoa sortzeko, haien arreta bereganatzeko, eta abar. Eta, bide batez, haurren magiaz gozatu ahal izango du, garaiak aldatu arren umeek ume izaten jarraitzen dute eta. Horretarako,  practicumaren egonaldian ilobak bere lagunei izebaren etxera txori txiki bat leihora berari buruzko gauzak kontatzera etortzen zela azaltzen zienean begiak nola handitzen zitzaikion ikusi besterik ez dago.

2013/01/26

Blogaren zentzuaren inguruan


Azken egun hauetan blog honen zentzuaren inguruan pentsatzen hasi naiz. Badirudi graduan zehar bloga ikaskuntzen bilduma bezala erabiltzeko asmoa finkatu zaidala, eta sarrera mordoxka bat pilatzen hasi zaizkidala ikusita galderak etorri zaizkit burura: zer nolako erabilera eman nahi diot honi? zertarako balioko dit gradua bukatzean (momentu hori iristen bada behintzat)? Iruditzen zait sarrerak nolabait sailkatzen hasi beharko nukeela, gaika edo, aurrerantzean hemen bildutakoa erabiltzeko asmoa badut, baina ez dut denborarik izan blogetan horrelakoak nola egiten diren begiratzeko (a! etiketak horretarako dira, noski!), eta agian udara arte itxoin beharko du gaiak.

Bestelako gauza batzuk ere etorri zaizkit burura: joan den ikasturtean askoz ere interesgarriagoa eta aberasgarriagoa zen bloga, gelakideek ere haiena idazten zutelako, eta asko ikasi nuen irakasleak botatako galderek gutako bakoitzarengan eragiten zuten oihartzunekin. Aurten bakarrik nabil, eta faltan sumatzen ditut, baina beste inor ez da animatu bloga bizirik mantentzen, eta oraingoz beste inork ez gaitu horretara behartu (orain taldeko blogak sortzeko eskatu digute IKTei buruzko irakasgaian, aurretik egindakoari jarraipena eman ordez, gure kulturan hain errotua dagoen maniari eutsiz, baina hori beste gai bat da). Gauza da ikasketak ezkutuan egiten ari ez naizen arren, ez naizela ekimena zabaltzen ari, urte batzuetan ikasketak lanarekin uztartuko ditudalako, eta beldur naizelako laneko eremuko jendeak honen berri izanez gero izan ditzakedan arazoen inguruan. Beraz, ez dut blog honi inolako oihartzunik emateko asmorik, eta horregatik da nahiko anonimoa.

Bestetik, uste dut blogak ikaskuntzak biltzeaz gain ibilbidearen oroigarri gisa edo balio beharko lidakeela ere, egunkari pertsonalegia bihurtu gabe, eta noizean behin horri buruzko sarrerak sartuko ditut. Adibidez, astea erabat ozpinduta igaro dudala kontatuko dut, oso maldan gora egin zaidalako eskolara bueltatzea (bai joan den lauhilekoan, eta baita honetan ere). Aurreko lauhilekoan aste pare bat iraun zidan, eta ea oraingoan lortzen dudan astebete bakarrik izatea. Astea primeran bukatu dut behintzat: irakasle batek ordu t'erdi festa eman zigun, eta spinningera joan ahal izan nintzen. Saioa mundiala izan zen, eta munduarekin bakean irten nintzen polikiroldegitik, egia esan.

Maiatzak 10 bitarteko asteak maldan gora egitea ulertzekoa da, egunero goizeko 7.20etan etxetik irten, lanean ibili, 15 minututan (zortea badut) bazkaldu, bi autobus hartu, unibertsitatera berandu iritsi, eta 14.45etatik 19.30ak, 20.00ak edo 20.30ak arte eskolan egotea ez da samurra. Eta ondoren etxera joan eta hurrengo eguneko bazkaria prestatzea geratzen da oraindik. Orain arte astean egun bat libre izan dugu, eta horrek asko laguntzen zidan arnasa hartzen. Gustuko tokian aldaparik ez dela esaten zidan osaba maite batek, baina, tira, batzuetan kosta egiten da. Gelakide batzuk berdintsu dabiltzala ikusteak asko laguntzen dit, eta orduan pentsatzen dut beste batzuk bi haur txikiko familia eta ikasketak uztartzea lortzen badute, edo beste mila egoera, ba ni ez nagoela kexatzeko moduan, haiena nirea baino gogorragoa delako. Eta iruditzen zait horrela eusten diogula elkarri, bakoitzak besteena berea baino zailago dela pentsatuz aurrera egiten.

zid_ia?_9


Ikastetxearen Antolakuntzako irakasgaian astez aste ikasten noana jasotzen duten sarrera bilduma honetan bederatzigarrena da hau, eta bigarren lauhilekoko lehen astean ikasitakoa jasoko dut.

Asteko bi eskolak lauhilekoaren plangitza ezagutzen eman ditugu. Lauhileko honetan eskolek egitura sendoagoa izango dute, eta egin beharko ditugun lanak ezagutu ahal izan ditugu ere. Egia esan, proposatu diguna gustuko dut, eta lauhilekoa interesgarria izango delakoan nago. Lanez gainezka izango gara, hori bai: bi irakasgaitan aste bakoitzaren bukaeran lan bat entregatu beharko dugu, beste bitan oraindik ez digute argitu zenbat lan eta noiz egingo ditugun, beste bateko irakaslerik ez dugu izango lehen bi asteetan, eta seigarrena Ikastetxearen Antolakuntza da. Eta irakasgaien lanez gain, moduluko lana izango dugu, hurrengo astean aurkeztuko digutena.

Oraingoz, ostegunetan egingo duguna lantzen hasi gara. Izan ere, taldeka zortzi gai jorratuko ditugu eta otsailaren bukaeratik aurrera talde guztiari "azaltzen" joango gara. "Azaltzen" diot, ez delako espero ohiko azalpen txaposorik egitea; gelakideek talde bakoitzari egokitu zaigun gaiari buruz oinarri batzuk ikasteko modu eraginkorragoak erabili beharko ditugu. Beraz, gaia lantzeaz gain, zer jarduera proposatuko ditugun pentsatu behar dugu, eta gelakideek ikasitakoa ebaluatzeko moduak aukeratu behar ditugu ere. Gure gaia jantokia izango da, eta hotxe ibili ginen atzo, lehen ideiak paperean jartzen (hau da, ikasten hasten). Ikaskuntza dialogikoa eta talde elkarreragileak izango dira gelan proposatuko ditugun jardueren ardatzak, gaizki ulertu ez banuen. Izugarri interesgarria iruditu zitzaidan guztia, eta aurreko urtean Hezkuntzaren Teoria eta Historian egin genuenarekiko urrats bat harago doa, orduan azalpen konbentzionalak erabili genituelako.

Asteko beste ikaskuntza interesgarri bat irakasgai honetatik kanpo egon da, eskola inklusiboaren irakasgaian, eta gelan gertatutako detaile txiki baten harira sortua da. Detaile txikiaren azalpena zertxobait luzea da, baina benetan interesgarria iruditu zaidana ateratako ondorioa da. Bigarren egunerako ariketatxo bat egin genezan eskatu zitzaigun: guraso eta aiton-amonei haiek txikitan eskolan hezkuntza premia berezietako ikaskiderik ba ote zuten galdetzea. Jasotako emaitzak partekatzeko momentuan, irakasleak hiru adin-klase ezarri zituen arbelean: 75-80 (aiton-amonak), 50 (gurasoak) eta 21 (gu, ikasleak). Hortxe izan ginen bakoitzak etxean bildutakoa kontatzen edo, hobe esanda, hortxe izan ziren, gutako batzuk ez baigenuen ezarritako adin-klaseekin bat egiten. Sentimendua arina izan zen, eta erabat kontziente naiz aurreko ikasturteko hainbat gertakarik nire sentikortasuna areagotu dutelako sortu zitzaidala, baina gauza da baztertua (pixka bat) sentitu nintzela, eta ez nintzen bakarra izan. 

Esan dudan moduan, beste egoera batean ia oharkabean pasako zitzaidan gertakari txiki hau, baina orduan irakasgai horretan lehen egunean galdetu zitzaigunean pentsatzen jarri nintzen: zer da eskola inklusiboa? Momentuan ez nuen honela erantzun, baina orain iruditzen zait lauhilekoa abiatzean hauxe dela nire erantzuna: eskola inklusiboa da bere baitan dituen pertsona guztiak "inkluituta" sentiarazten dituena. Beste modu batera esanda: inklusibotasuna/esklusibotasuna norbanakoen pertzepzioan dagoela. Maiz ez dugu hori onartu nahi izaten, eta eskolan (edo hortik kanpo) haur batek (edo helduak) baztertua sentitu dela adierazten digunean "jesus, txikikeria horregatik ez zara ba horrela jarriko!" erantzuten diogu. Egia da eskolaren hainbat ezaugarrik erraztu egingo dutela bertan dauden pertsonek hura inklusiboa dela sentitzea/pentsatzea, eta suposatzen dut hori izango dela lauhilekoan ikasiko duguna, baina aniztasunaz ere arituko garenez, gogoan izan beharko dugu aniztasuna dela eta batentzat inklusibo dena beste batentzat agian ez dela hain iklusibo izango, ezta? Ez dakit, ikusiko dugu lauhilekoaren bukaeran berdin pentsatzen jarraitzen ote dudan, eta zenbat ikasten dudan gai interesgarri horren inguruan.

Olentzeroren opariak partitzen


Practicuma bukatzen ari nintzela, egonaldia egin nuen gelako haurrentzat opari bat eskatu nion Olentzerori: ipuin bat. Joan den ikasturtean musikari buruzko irakasgaian ipuin musikala egitea egokitu zitzaigunean taldekide batek proposatu zuen, eta oso polita iruditu zitzaidanez, horixe aukeratu nuen. Tutorearekin adostu nuen azterketak bukatutakoan joango nintzela oparia eraman eta bide batez ipuina kontatzera, eta aste honetan eskoletara bueltatu garenez unibertsitatean, aurrekoan joan nintzen egun batean arratsalde pasa.

Egonaldian zehar ez dut aukerarik izan nire tutorea ipuinak kontatzen ikusteko; beti galtzen nuen ipuina tokatu zeneko eguna. Nire aldetik, talde handi baten aurrean sekula ipuin bat kontatu gabekoa nintzen, eta ondo prestatzen saiatu nintzen. Komunikazio-gaitasunaren inguruko irakasgaiaren alderdi teorikoan gelan lantzeko denborarik izan ez genuen hainbat material eman zigun irakasleak ipuin kontaketaren inguruan, eta haiek irakurrita nire gidoitxoa prestatu nuen.

Gelan arreta nekez mantentzen duten hainbat haur daudenez (niri behintzat zaila egiten zait haien arreta neureganatzea), pentsatu nuen ideia ona izango zela ipuina kontatzen hasi aurretik haien arreta eskatzea, ipuina kontatzeko laguntza eskatuz. Bestetik, ez da euskara bereziki jatorra erabiltzen duen taldea, eta pentsatu nuen polita izan zitekeela haiei formula sinple bat oroitzen laguntzea, eta ipuinak bide ematen du horretarako. Laburbilduz, oheratzear dagoen satortxo baten etxera hainbat animalia datoz ate joka, kanpoan giro ez delako (tartean otsoa, noski), eta otsoa agertzen denean zer egiten duten azaltzen da. Animalia bakoitza atera zetorrenean "eta halako batean ... tok! tok! tok!" esaten genuen (nik "halako batean" esateak ohartarazten zien haiek "tok! tok! tok!" esan behar zutela), eta satorrak ondokoa esaten zuen orduan: "nor ote dabil ate joka, gaueko ordu hauetan?" (prosodia zaintzen saiatu nintzen, ikasitakoaren arabera, eta dudatan izan nintzen "nor" edo "zein" erabili, baina erabaki nuen talde hartan egokiago zela "nor"). Atea jotzen zuen lehen animaliarekin eredua nik eman ondoren, hurrengoetan taldekoren bati eskatu nion satorrak atea entzutean esango zuena esateko.

Egia esan, emaitza oso ona izan zen. Aldez aurretik esango nuena idaztea eta bozgora irakurtzea oso lagungarri izan zen, eta uste dut haurrak gustura egon zirela kontaketan parte hartzen. Ez dakit formula ikasi ote zuten, ezta ikasi bazuten lekualdatu ote duten ere, baina ipuin kontaketa ondo prestatzeak merezi duela ikasi nuen.

Autobiografia linguistikoa


Ahozko hizkuntza eta Haur Hezkuntzaren inguruko sarreran egiteke utzi nuen Iñaki Gaminderen artikulu baten sarreran egiten den azterketa bati buruzko nire iruzkina. Autore horren arabera, prosodiaren aldaketa eragiten duten aldagaietako bat hizkuntzaren hainbat gertakari historikotan datza. Bere lanaren hasieran zortzi belaunaldi bereizten ditu, eta bakoitzaren ezaugarri liguistikoak aztertzen ditu. Gelan proposatu zitzaigun gutako bakoitzak bere burua eskema horretan koka zezala, eta jarraian ariketa horren ondorioak jasoko ditut.

Bestetik, Haur Hezkuntzarako Hizkintzaren Didaktikaren Oinarriak Testuinguru Eleanitzetan ikasgaian ere proposatu zaigu autobiografia linguistikoaren ariketa egitea, kasu honetan Hamers eta Blanc-en elebitasun moten sailkapenaren koadroan oinarrituta, elebitasun motei inguruko gogoeta egiteko. Beraz, azken alderdi hauek ere txertatu dira sarrera honetan.

Zahartzeko bidean egotearen abantailetako bat hauxe da: zortzi klase horietatik gehienetan ditut familian bertan lekukoak, eta horrek bestelako perspektiba bat ematen didala uste dut. Gamindek 2008an egindako lan horretan proposatutako klaseak hauek dira:

1. klasea: 1919 baino lehen jaioak
2. klasea: 1920-1935 tartean jaioak
3. klasea: 1936-1948 tartean jaioak
4. klasea: 1949-1963 tartean jaioak
5. klasea: 1964-1978 tartean jaioak
6. klasea: 1979-1990 tartean jaioak
7. klasea: 1991-1998 tartean jaioak
8. klasea: 1999-2004 tartean jaioak

Ni 5. klasean kokatzen naiz nire anaiekin batera, aita-amak 3. klasean, aiton-amonak 1. klasean, osaba-izebak 2. eta 3. klaseetan, eta lehengusuak 5. eta 6. klaseetan. Lehengusuen seme-alabetako batzuk egongo lirateke 7. eta 8. klaseetan, baina haiekin ez dut beste guztiekin izan dudan harreman estua, eta ez dut uste kontuan hartzeko modukoak direnik. Kopuruari dagokionez, 40 lekukotik gora lirateke guztira (asko, zoritxarrez, gure artean ez daudenak), amaren aldekoak soilik, aitaren aldeko guztiak EAEtik kanpo bizi diren erdaldunak baitira.

Gamindek belaunaldi hauen ezaugarri linguistikoak lau faktoreren arabera aztertzen ditu: barietate linguistikoaren jatorria, gerra aurrekoa edo ostekoa izatea, euskara batuarekin harremana, eta azken horri lotuta, hezkuntza formala euskaraz egin izana. Euskara batuaren eragin nabarmenena 1976az geroztik kokatzen du, hau da, urte horretatik aurrera jaiotakoek jasoko zuten.

Hezkuntza formala euskaraz egitea zein urtetatik aurrera hedatu zen ez du argitzen, baina ikastolen historiari buruzko iturriak kontuan hartuta, esan dezakegu XIX. mendearen bukaera eta XX. mendearen hasieraren artean, baita bigarren errepublikaren garaian ere, hainbat aurrekari egon ziren arren, eta 1946-69 epean etxe-eskolak izan ziren arren, 60ko hamarkadan sortu zela indar handiagoz eta koordinatuta ikastolen mugimendua. 1969-75 litzateke ikastolen mugimenduaren hasiera eta lehen hedapena, eta hortik aurrera instituzionalizatzen joan ziren, 1980an arautu ziren, eta 1993an Eskola Publikoaren Legea onartu zenean gehienak ikastetxe publikoen sarean sartu ziren. Beraz, 5. klasetik aurrerakoek jaso dute hezkuntza formala euskaraz. Hortaz, 2. eta 3. klaseen artean kokatuko genuke mugarrietako bat (gerra aurreko edo osteko izatea), eta 5. klasean azken biak. Berez, aipatutako faktoreen arabera, badirudi arrazoiak daudela 5. klasea bitan zatitzeko, edo bere urte tartea aldatzeko, 1975-76tik aurrera bi faktorek eragiten dutelako modu nabarmenean, horren aurretik ez zeudenak, baina agian artikulu honetan azaltzen ez diren bestelako arrazoiak daude banaketa horrela egiteko, nik ezagutzen ez ditudanak.

Lehen faktorea geratzen zaigu bakarrik aztertzeko, eta hori pertsonalagoa da. Nire kasuan, barietate linguistikoen jatorriari buruz irudi nahiko dibertsoa dut familian: aiton-amonak bakoitza Gipuzkoako punta batekoak nituen (Arantzazu, Errezil, Donostia eta Angiozar), eta Donostian jaiotakoak gurasoak ez zituen hangoak (Lazkao eta Aretxabaleta). Beraz, hiru barietate klasiko diferente behintzat bazituzten (Donostikoak apenas ikasi zuen euskara txikitan). Arantzazu eta Errezilgo bikoteak euskara erabili zuen beti etxean, eta beste bikoteak, aldiz, gaztelania beti. Aipatu dudan bezala, Donostian jaiotakoak bere gurasoekin ez zuen ia euskaraz hitzik egiten, hau da, elebidun pasiboa baino ez zen, eta erretiroa hartu ondoren Donostiara bueltatzean alfabetatu zen, baina besteak etxetik euskaldun ziren.

Bestetik, Arantzazu eta Errezilgo baserrietan jaiotako bikotea Lazkaora joan zen bizitzera ezkondu eta berehala, eta Donostia eta Angiozarkoa zirenak Donostian bizitzen izan ziren 1953 arte, ondoren Madrilen 30 urtez bizi izan zirelarik. Lazkaora joandakoek haien hizkera alde batera utzi, eta bertako barietate klasikora modaltu ziren, eta barietate hartan hezi zituzten haien seme-alabak. Lazkaon jaiotako osaben artean gehienak herrian (edo gertu) geratu ziren ezkondu ondoren, baina bat Arrasatera ezkondu zen eta bestea Donostialdeara. Hala ere, 80ko hamarkadan beste bat Arrasatera joan zen, eta 90eko hamarkadaren bukaeran beste bat erretiroa hartuta Donostiara bizitzera joan zen. Nire gurasoak Lazkao eta Donostian jaio ziren, eta biek utzi zituzten jaioterriak gaztetan (16-18 urterekin), hortik aurrera Madril, Donostia eta Bilbon bizi izan ziren urte batzuz, eta 1977tik hona Donostian bizi dira.Gurasoek euskara oso higatua dute eta 7-8 urte nituenetik gaztelaniaz hitz egiten dut haiekin; batek elebitasun kengarria izan zuen umetan heziketa azpiratze-programa baten baitan jaso zuelako, eta bestea elebidun pasiboa da txikitatik. Nik Lazkaoko hizkera jaso dut, hala ere, eta horixe erabiltzen dut anaiekin, osaba-izebekin eta lehengusuekin.

Beraz, esango nuke elebitasun goiztiar aldi berekoa izan dudala, jaiotzetik izan baititut euskara eta gaztelania inguruan, eta lau hizkuntz trebetasunak (ulermena, mintzamena, irakurmena eta idazmena) kontestuak lagundutako komunikazioan, nahiz testuinguru murritzeko komunikazioan erabiltzeko gai naizenez, elebidun orekatua naizela. Are gehiago, gaztaroan hirueledun orekatua izatera iritsi nintzen, ingelesa hizkuntza nagusi den herrialdeetan bizitzen lau urtetik gora egin nuen garaian.

Lau faktoreen errepaso azkarra egin ondoren, irakurritako testutik ulertu dudanaren arabera, nire esperientzia pertsonalaren arabera, bertan esandako zerekin bat egiten dudan eta zerekin ez azalduko dut (ezjakintasuna ausarta da, bai). Orokorrean, Gamindek belaunaldi bakoitzaren inguruan azaltzen dituen ezaugarriekin bat egiten dut, baina lehen eskutik ezagutu ditudan lekuko horien arabera badira gehitu beharreko ñabardura batzuk:

  • Populazioaren mugimendua agian aipatutako lau faktoreen multzo berean sartu beharko litzateke, sekulako eragina baitu. Nire aiton-amonen kasuan, Gipuzkoa barruko migrazioari erreferentzia kulturalen aldaketa bortitza gehitzen zaio, hiru baserritik herrira edo hirira bizitzera joan baitziren. Niri iruditzen zait baserriko bizimodu gogorra atzean uzteko gogoak erraztu egiten zuela norberaren hizkerari ez eustea, eta herriko/hiriko bizimoduan integratzeko joera izatea. Bestetik, baserriko kultura herri edo hirikoaren ondoan baliorik gabeko bezala ikusten zen (beno, egia esan, kultura eza bezala ikusia zen).
  • Senar-emazteek barietate klasiko diferenteak izan, eta hirugarren barietate klasiko bat hitz egiten den tokira joatean nahitaez negoziatu behar da zein izango den etxeko hizkera, eta nire familiaren kasuan erabaki zeharo diferenteak daude aiton-amonen kasuan eta Arrasate eta Donostiara joan ziren osaba-izeben artean (1. eta 2-3. belaunaldietakoak, hurrenez hurren). Aiton-amonek beraien barietate klasikoa haien anai-arrebekin hitz egiten zutenerako soilik utzi zuten bitartean, Arrasatera joan ziren osabek Lazkaoko hizkerari eutsi zioten (baten emazteak hizkera berdina zuen, baina besteak ez), eta haien seme-alaba zaharrenek hizkera hori ezagutu eta erabiltzen dute (aiton-amonak hil ondoren jaiotako lehengusuak, aldiz, ez), Arrasatekoaz gain (horri eskolan erabiliko zuten barietate berria gehitu beharko litzaioke). Aukera diferentea egin izanaren arrazoia norberak bere jatorriari ematen dion balioan jartzen dut nik; batzuk Errezil eta Arantzazuko baserrikoak izateaz bereziki harro ez zeuden arren, besteak Lazkaotar izateaz harro zeuden (emazteak barietate bera izateak ere lagunduko zuen). Hau da, batzuk baserrikoak ziren eta beste batzuk herrikoak; batzuk agortua zegoen sistema ekonomiko-sozialaren ordezkari ziren, eta besteak industrializazioak ekarritako oparotasunaren ordezkari.
  • Ingurune erdaldunera bizitzera joan izanak eragin handia du, bereziki erreferentzia kulturalak aldi berean aldatzen badira. Hori da Donostiara bizitzera joandakoen kasuan gertatutakoa, edo bertan jaiotako amonaren kasuan gertatutakoa. XX. mendearen hasierako Donostia oso liberal eta erdalduna zen, eta "probintziatik" bertara iristen zirenek euskara alde batera uzteko arrisku gehiago zuten beste herri batera joaten zirenek baino (Gamindek aipatzen duen euskara erabiltzeko aukeren urritasunaren adibide litzateke hau). Adibidez, Arantzazutik Lazkaora bizitzera joan zen amonaren ahizpa bat Donostiara ezkondu (erdaldun batekin) eta gaztelaniaz hitz egin zuen haren etxean handik aurrera. Euskararen transmisioaren etena 2. eta 3. klasean kokatzen ditu Gamindek, baina nik 1. klasean eta horren aurretiko belaunaldian ere aurkitu dut. 
  • Norberaren bizimoduak berebiziko garrantzia du euskararen transmisioan, nire familian behintzat. Donostia eta Angiozarko aiton-amonak maisu-maistrak ziren, eskola nazionaletakoak, eta haien lanbideak etxean gaztelania erabiltzera eraman zituen, bi arrazoi nagusi direla medio: hezkuntza, kultura eta ezagutza gaztelaniaz egiten zirela ikasi zuten, eta gerrate zibilaren ondoren errepresaliatutako hainbat lankide gertu zituzten. Donostian jaiotakoaren ama Lazkaotarrak gaztelaniaz apenas egiten zuen hitz, baina oso gazte alargundu ondoren ostatua jarri zuen etxean, eta bezero ia guztiak erdaldunak zituen. Gaztelaniaz komunikatzeko zailtasunak zituen emakumeari euskara balio gutxiko irudituko zitzaion, eta bere seme-alabek berak izandako trabarik ez izatea nahiago izango zuen nonbait. Bereziki, seme-alabei goi-mailako ikasketak eskaintzeko asmoa dutenek gaztelania medera dezaten ahaleginak egiten dituzte; hori oso argi ikusi dut maisu-maistrak ziren aiton-amonen kasuan, Madrilera haien seme-alabei ikasketa unibertsitarioak egiteko aukera emateko joan baitziren, eta amaren kasuan ere, zazpi anaien artean alaba bakarra izanda, ikasketak egiteko aukera eman nahi zioten.
  • Gaztelaniaren ospeak pisu handia du ere, eta horrekin erlazionatua bada generoen arteko desberdintasuna. Herriko eta baserriko giroan gaztelania bizimodu hobea izateko baliabide bezala ikusten zuten 1. klasekoek; Angiozarko aitonaren kasuan, adibidez, baserrian txikitan zaintzaile erdaldunak izaten zituzten, haurrek gaztelania ikas zezaten. 2. eta 3. klaseko adin tartekoen artean, herriko giroan generoen arteko desberdintasun nabarmena ikusten da: gizonezkoek euskarari eusten diote, baina emakumezkoentzat "egokiago" edo "sofistikatuago" jotzen da gaztelania, eta gehiago dira "modernizatu" eta euskara alde batera uzten dutenak (emakumezkoak baserri/etxetik kanpo lanean masiboki hasten diren garaia dela ezin dugu ahaztu). Antzeko fenomenoa gertatzen da beranduago, euskara batua hedatzen hasten denean, euskalkiekiko orokorrean (bereziki batutik urrutien daudenetan), eta horren ondorioz 5. eta 6. klasekoak "zuek bai euskara ona" entzunez hazten dira barietate berriak erabiltzen dituztelako, 1-3 klaseetakoek gutxiesten diren barietate klasikoak erabiltzen dituzten artean.
  • 2. eta 3. klasearen artean desberdintasun handiak daude euskara eta gaztelaniaren erabileran, artikuluak aditzera ematen duenaren ildotik. Nire familiaren kasuan, adibidez, oso nabarmena da 2. belaunaldiko osabak askoz ere erosoago mintzatzen direla euskaraz gaztelaniaz baino, eta 3. belaunaldikoak bietan berdintsuago moldatzen direla. Kontuan hartzekoa da 2. belaunaldikoak haien gurasoen bizimodutik gertuago daudela 3. belaunaldikoak baino (kalean bizi arren, lehenengoek baserriko bizimoduaren ezaugarriak dituzte, hala nola, haurtzaroan lanean hastea). Hala ere, ez nuke esango batzuk besteek baino higatuagoa dutenik.
  • Atxikimendu-irudiekin erabiltzen den hizkerak erabateko pisua du. Nire kasuan, adibidez, Lazkaoko aiton-amonak eta osaba-izebak astebukaeretan baino ikusten ez banituen ere (4-12 urte nituenean), bertako hizkera jaso nuen, gurasoek transmititu ez zidaten arren. Hau da, hizkuntzaren jabekuntza eta transmisioan kantitatea baino garrantzitsuagoa da kalitatea (eskerrak!), eta alderdi emozional-afektiboak oinarrizkoak dira (eta batzuetan ibilbide bitxiak dituzte). Hemen kokatuko nuke nik Lazkaotik kanpo bizitzako lehengusuek bertako hizkera ezagutu eta erabiltzeko ahalmena, bestelako hizkera batean asteko egun gehienak igaro arren, alderdi emozional-afektiboan eragina duten hainbat gertakari eta esperientzia Lazkaoko hizkeran jasotzen dituztelako.
  • Azken horri lotuta, familia-ereduaren aldaketak transmisioan garrantzi handia izan du ere, 5. klasea arte ohikoak ziren familia handiak eta familiaren eredu zabalak belaunaldiak denboran aparteago dituzten familia nuklearrekin ordezkatu direlako ondoren. Hori dela eta, barietate linguistikoen "familiako mapa" sinpleagoa bihurtzen da gazteagoak diren belaunaldietan.
  • Azkenik, zoria ere erabakigarria izan daiteke, eta maiz horren arabera doa norbait toki jakin batera bizitzera, edo hartzen du lanbide jakin bat. Hau da, datuak eta gertakari historikoak eskuan hartuta ere, ez da posible guztia ulertu eta interpretatzea, hizkera edo hizkuntza jakin bat erabiltzen jarraitzea edo ez maiz kasualitateak erabakitzen duelako.
  • Beraz, etenaren arrazoiak askotarikoak direla iruditzen zait, eta artikuluan hizkuntza erabiltzeko aukerekin erlazionatzen da gehienbat. Horren azpian konplexutasun handia dago.
Nire kasu pertsonalari dagokionean, urtebete egin arte Donostian bizi izan nintzen, eta gehienbat Lazkaoko hizkera jaso nuen. Ondoren, hiru urtez Madrilen bizi izan nintzen, eta bertan eskolatu nintzen eskolaurreko ikasturte batez. Badirudi hasieran euskaraz hitz egiten nuen arren, azkar ikasi nuela gaztelania. Ondoren, lau urterekin Bilbora bizitzera joan ginen, eta bertan ikastola batean hasi nintzen. Oso ondo gogoratzen dut bertan erabiltzen zen bizkaiera nire hizkeratik erabat aparte zegoen hizkuntza baten moduan ikasi nuela, eta pentsatzen nuela hura "eskolako euskara" zela. Horrela, zortzi urterekin Donostiara bizitzera etorri eta beste ikastola batean ikasten hasi nintzenean nire eskolako euskara erabiltzen hasi nintzen, eta guztiek bitxo arraro bat izango banintz bezala begiratzen nindutela, eta orduan konturatu nintzen nik ikasitakoa ez zela eskolako euskara estandarra, eta Donostian bazela bestelako eskolako euskara bat, nire hizkeratik gertuago zegoena. Hala ere, oso aparte mantendu ditut "etxeko" euskara eta "kalekoa", eta lauhileko honetan landu ditugun testuek behin eta berriz bata eta bestearen artean zubi-lana egitearen beharra azpimarratzen diguten arren, nik ez diot inolako arazorik ikusi berezita mantentzeari, eta hibridazioa gutxitzearen abantaila duela iruditzen zait.

Baina, tira, ni ez naiz hizkuntzan aditua, eta honekin emango diot amaiera divertimento honi.