Practicum, egunerokoa: ikaskuntza-irakaskuntza prozesua ikasleen ikuspuntutik behatzen jarraitzen, eta asteko ondorioak

Pellok egonaldirako eman zizkigun jarraibideen azken urratsa bukatzea maldan gora egiten ari zait. Aste honetan eskoletara bueltatu gara unibertsitatean, eta hortxe nabil, bost laranja airean ditudala malabarismoa egin nahian, gehienetan besomotz sentitzen. Baina, egia da ere gustuko tokian aldaparik ez dela, eta nik aukeratutakoa denez, pozik nago.

Tira, negarrari utzi eta ikasleetara joko dut. Pellok galdera hau bota zigun mintegietako batean: ikasleek irakasleak irakatsi nahi diena ikasten al dute? Hasteko, esango nuke haurrak hain direla azkarrak irakasleak kontrakoa nahi izango balu ere, ikasiko luketela. Niri egokitu zaidan gelan batzuetan ikasleek irakasleak jarduera jakin bat diseinatzean buruan zuen helburua bete dute, beste batzuetan proposatzen zitzaien urratsa urrunegi geratu zaie, eta beste batzuetan irakasleak nabarmendu nahi zuena alde batera utzita (edo horrez gain), beste zerbait ikasi dute. Adibide batzuk jarriko ditut jarraian.

Irakurketaren eta matematikaren hastapenak lantzeko jardueretan geratu dira agerian haurretako batzuen oztopoak nabarmenen. Adibidez, zentrazioa dela eta, zailtasun handiak zituzten aste honetako beste sarrera batean azaldu nuen ariketa egiteko, hiru soilarutako dorrearena, haientzat hiru pieza handiak eta hiru txikiak bereizitako multzoak zirelako, eta bati begiratzen bazioten ezin zuten bestea kontuan hartu. Nolabait esatearren, ez zitzaizkien guztiak aldi berean buruan sartzen. Hitzen silabak txaloen bidez banatzeko ariketetan, adibidez, agerian geratu da batzuk erabat ulertzen dutela kontzeptua, beste batzuk norberaren izenaren kasuan bakarrik ulertzen dutela, eta beste batzuk ez dutela inolako erlaziorik ikusten txaloen kopuruaren eta hitzen fonemen artean.

Jardueretako batzuetan ikusi ahal izan dut haurrak ez direla konturatzen nork ulertu duen eta nork ez. Adibidez, kopuruak lantzeko ariketa batean, hiru uztai lurrean jarri eta irakasleak ikasle bakoitzari uztai bakoitzean sartu beharreko argizarizko margo kopurua adierazten ziena, haurrak ez ziren jabetzen batzuen ariketa askoz ere zailagoa zela besteena baino. Haur bati uztai batean margo asko eta bestean gutxi sartzeko eskatzen zion irakasleak eta hurrengoari, aldiz, uztai batean bost eta bestean sei sartzeko esaten zion. Beste ariketa batzuetan, aldiz, iruditu zait galduta sentitu diren haurrak jabetzen zirela besteek ulertzen zuten zerbait haientzat ikustezin zela.

Hiru tamaina diferentetako uztaien ariketan ikusi nuen irakaslearen helburu ez zen zerbait ikasi zutela haurrek: ertainaren kontzeptua. Ariketa egin genuen astean batzuk behin eta berriz erabili zuten hitza beste testuinguru batzuetan, ikaskuntzaren transferentzia aplikatuz. Adibidez, haien burua ertain bezala deskribatu zuten, eta nire ustez horixe izan zen kontzeptuan erakargarrien iruditu zitzaiena: badakite txikiak ez direla, haiek baino txikiagoak direnak badituztelako eta inguruan, baina handiak ez dira oraindik, eta ertainaren kontzeptua ezinhobea iruditu zitzaien. Eta hortik aurrera, toki guztietan hasi ziren gauza ertainak ikusten.

Motibazioaren inguruan, batzuena intrintsekoa eta egonkorra den bitartean, besteena kanpotik dator ia beti. Haurretako batek joan den astean esan zidan gela aspergarri hutsa zela (la clase es un rollo, hitz horiekin), eta lau urte besterik ez ditu! Haur batzuk parean erronka bat jarri eta haien hitzak "nik ez dakit", "hau oso zaila da", "ez dut nahi" dira, edo batzuetan alde egiten dute zuzenean. Haien ondoan etengabeko errefortzua emanez egonda soilik egiten dute aurrera, eta jarduera amaitzen dutenean aurpegian erakusten duten harrotasuna eta poza benetan izugarria da, baina tutorea bakarra da eta maiz ezin die banakako arreta eskaini. Haur batzuk jada ikasi dute erronken aurrean normalean gailentzen direla, eta beste batzuk normalean porrot egiten dutela. Askotan batzuen eta besteen porroten kopuruak berdintsuak dira, baina jarrera erabat diferentea dute: batzuentzat porrota ikastearen urrats bat da, eta besteentzat bidearen amaiera. Ikaste horiek oso azkar garatzen dira, eta eraldatzen oso zailak dira. Gainera, motibazioan ezezik, autokontzeptuan eta autoestimuan eragin izugarria dute. Gela aspergarria dela esan zidan haurrak bere burua ergel bezala definitu zidan egun batean, eta hori ez da kasualitatea.

Azkenik, egonaldian argi ikusi ahal izan dut haurrek Brunerren aurkikuntza bidezko ikaskuntza aplikatzen dutela, zehatzetik abstraktura doana, haien gorputzaren bidez manipulatuz hasi eta buruan irudikapena eraikiz bukatzen dena. Vygotskyren garapen eremuen teoria ere betetzen dela iruditu zait, eta tutoreak haur bakoitzaren garapenaren alderdi bakoitzean edo gaitasun bakoitzean hurbileko garapen zonaldea kokatzen jakin behar duela ikusi dut, eta zonalde hori egunetik egunera aldatzen doanez tutorearen behaketak dinamikoa izan behar duela. Eta guzti hori 19 haurrentzat egin behar dela, urteko egun gehienak betetzen dituen lanean. Buruaren entrenamendu sendoa eskatzen du irakasle lanak, dudarik gabe.

Practicumean maiteminduta?

Ikastetxearen Antolakuntzako irakasleak helburu horixe jarri zigun practicumaren egonaldirako, maitemintzea. Hitz potoloa da hori. Gelan galdetutakoan, ezetz esan nuen nik.

Maiteminduta al nago orain dudan lanbidearekin? Hasieran esango nuke baietz, maitemindurik nengoela. Orain ere oso gustuko ditut iraunkortasuna, biodibertsitatea, partaidetza, lurralde-antolamendua eta nire eguneroko lanean jorratzen ditudan beste hainbat gai. Hala ere, lanbidearekin maiteminduta nagoenik ez nuke esango. 

Alde batetik, lanarekin ez nago maitemindurik, sistemarekin, alegia. Nire ustez, espezie bezala erabat erratu gara horretan. Bizitza hain motza izanda, ez diot inolako zentzurik hartzen egunero horrenbeste orduz lan egin behar izateari. Ez dut ulertzen zergatik den beharrezkoa planetan egunero lanordu produktibo kopuru erraldoia sortzea gizaki guztion artean. Pertsonen oinarrizko beharrak asetzeko gizarteen antolaketa egokia izanez gero, posible izan beharko litzateke bakoitzak bizpahiru ordu egunean lan eginez guztiok duintasunez bizitzea, eguneko beste orduak benetan garrantzitsuak diren gauzetan erabiltzeko: maite ditugun pertsonekin egoteko, natura behatzeko, gizakiak egindako gauza ederretaz ohartzeko, pentsatzeko, gauza berriak ikasteko... Eta guzti horren ordez, beharturik gaude lotan ez gauden ordu gehienak lanari emateko. Gainera, krisialdiarekin batera badirudi aukeran ditugun egoerak zein baino okerragoak direla, egunkarietan aditzera ematen zaiguna sinisten badugu, behintzat. Zehazki, hezkuntzari dagokionean, kezka eragiteko modukoa da kapital pribatuak arlo horretan sartzeko interesa erakutsi duela jakitea, artikulu honetan azaltzen zaigunaren arabera. Hezkuntzaren prozesuak eta emaitzak eurotan soilik neurtzen baditugu, etorkizun latza izango du lanbideak, egia esan.

Bestetik, lanak momentu gozoak eta garratzak ekartzen dituela esperimentatu ahal izan dut, eta ingurukoengandik ikasi dudanaren arabera, hori horrela da ia pertsona guztientzat. Gauza positiboak gehiago dira nire kasuan, eta horiei jaramon gehiago egiten diet, baina alderdi negatiboak ere badira orain, eta dudarik gabe lanbide berri batean aritzea lortzen badut, azken horietakoak ere egongo dira.

Irakasle-lanaz orain arte dudanaz bezainbeste gozatuko dudala konfirmatzeko balio izan dit egonaldiak, eta gozamen hori oso sakona eta kontzientea izaten ari da; nire tutorearekin eta gelako haurrekin lotura berezia sortu dut (dugu, berez), baina maitemintzea niretzat bestelako esperientzia da.

Practicum, egunerokoa: teoria eta praktika uztartzen

Practicumaren helburuetako bat, nagusiena agian, unibertsitatean ikasten dugun teoria ikastetxean behatutako praktikarekin uztartzea da. Nire practicumak horretarako aukera ugari eman dizkit orain arte, egunero-egunero. Atzo unibertsitatean eskolak hasi ziren eta, horrenbestez, goizean ikastetxera joan nintzen, eta arratsaldean unibertsitatera. Horrek teoria eta praktika egun berean lotzea ahalbidetu zidan. 

Izan ere, goizean matematika lantzen aritu zen nire tutorea, oraingoan eraikuntza txokoko egurrezko bi pieza mota hartuta, handia bata eta txikia bestea. Haurrei hiru mailako dorrea eraikitzeko eskatu zien txandaka, baldintza bakarra jarriz: ezin zutela aurretik beste lagun batek aukeratutako konbinaketa bera erabili. Bi taldetan errepikatu genuen ariketa, eta emaitza berdina izan zen lehen bi dorreen kasuan: lehenengoak hiru zati handiak hartuz eraiki zuen dorrea, eta bigarrenak hiru pieza txikiekin osatu zuen berea. Hirugarren eta laugarrenek izan zituzten komeriak, noski, baina laguntza pittin batekin azkenean lortzen zuten piezak nahastuz dorre diferentea egitea. Haurretako batek, laugarren izatea egokitu zitzaiona, eraiketa txokoa hain du gustuko ez zela gai aurrean sei pieza izanda horietako hiru besterik ez erabiliz dorrea egiten, eta behin eta berriz saiatzen zen hiru zati baino gehiago jartzen.

Arratsaldean Haurtzaroaren Psikologian bideo bat ikusi genuen, harremanen eta garapen sozialaren ingurukoa. Psikologoek haurrei egiten dizkieten esperimentu horietako bat ikusi genuen, goizean behatutakoarekin erlazio estua zuena: haurrak barruan sartzeko moduko tamaina zuten autoa, ohea edo eserlekua zituen gela batean sartu zituzten, han jolasean aritzeko; ondoren, jostailuen erreplika txikiak zituzten beste gela batean sartu zituzten, eta haurrek horrenbesteko gogoa zuten jostailuekin aurretik jolastutako modu berean aritzeko, haietan kabitu ezingo zirela aditzera ematen zien eskalaren oinarrizko ezagutza alde batera uzten zutela, eta gizarajoak hantxe zeuden, gure begietara nahiko barregarri, Gulliverren moduan jolasten saiatzen.

Goizeko haurrarentzat ere, jolasteko gogoak ematen zizkion aginduak tutoreak ematen zizkionen aurretik zetozen, eta hantxe zebilen, bere buruarekin borrokan. Heziketan haurrek gogoko dituzten objektu eta baliabideak erabiltzeak asko laguntzen du motibazioa areagotzen, baina honelako ondorioak ere baditu, eta kontuan hartu beharrekoak dira haur bakoitzak lortutako emaitzen ebaluazioan, dudarik gabe.

Eta honekin banoa ikastetxera, gaur goiz iritsi nahi nuen eta nire tutorearekin lasai hitz egiteko tartetxo bat izateko!

Practicum, egunerokoa: denbora ezin harturik

Joan den astea korapilatsua izan zen; hiru egunetan hamarrak ondoren bueltatu nintzen etxera lanetik, beste batean moduluko lana egiteko geratu ginen, eta ostiralean ez dut gogoratzen zertan aritu nintzen, baina orduan ere ez nuen astirik izan asteko behaketen inguruan idazteko. Ni practicuma erritmo motelagoan egiten ari naizenez, abenduak 14an bukatuko dut, eta orain arte behaketak beste gelakideen martxa berean egin baditut ere, erabaki dut ikaskuntza-irakaskuntza prozesua ikaslearen ikuspuntutik aztertzeko aste hau ere hartuko dudala.

(Joan den) asteko behaketkin hasi aurretik, oraindik egiteko ditudan hainbat lantxo zerrendatu nahi ditut, practicuma bukatu baino lehen egingo ditudala ziurtatzeko: 

• Egonaldiaren hasieran haur bakoitzaren inguruan jaso nituen oharrak osatzea (orduan gelako bi haur kanpoan zeuden) eta eguneratzea, asteak igaro ahala nire iritzi eta sentsazioak nola aldatu diren jasotzeko.
• Soziograma bukatzea. Oraingoz hiru haurrei baino ez dizkiet galderak egin, banaka egin nahi dizkiedalako, ahal dela besteak konturatu gabe, eta orduan kosta egiten zait egoera egokiak aurkitzea. Haurrei zaila egiten zaie jolastea gustukoen duten hiru lagunak (eta hiru bakarrik) izendatzea, gehienetan izen gehiago esaten dituztelako. Eta batzuetan ez didate ondo ulertzen bigarren galdera (haiekin jolastea gustuko ez duten hiru lagun izendatzea), kasuren batean izen berak esan baitizkidate lehenengoan eta bigarrenean. Beraz, emaitzen fidagarritasun maila mugatua izango dela iruditzen zait, baina ariketa interesgarria izango dela pentsatzen dut, hala ere.
• Ebaluaketarako irakasleak erabiltzen dituen fitxak eskaneatu eta hemen jasotzea. Ea astean zehar honetarako astia hartzen dudan.

Haurrek ikasten dutenaren inguruan behaketa interesgarriak egin ditut, eta orain bakarra azalduko dut. Ikastea zer den kontzeptuaren inguruan, nire gelako haurrengan nahiko zabaldua dago ikuspegi zeharo konduktista, ikastea erantzun zuzen (bakarra) ematea dela erabat barneratu dutelako. Horren lekuko dira hizkuntzaren erabilerari lotutako hainbat egoera: aurreko batean orain arte Lekunberrin bizitzen egon den haur batek "pixko bat" esan zuen, eta beste batek segituan esan zion ez zela "pixko", "pixka" baizik; egun batzuk lehenago beste batek barre egin zidan nik "gaztinak" ahoskatzen nuelako, bere ustez "gaztainak" zenean (beno, benetan "kastainak" esaten zuela iruditu zitzaidan niri). Horrelakoak oso ohikoak izan dira orain arte gelan igaro ditudan bost asteetan, eta benetan ez dakit oso gustuko ote duten nik gauzak esateko modu egoki bat baino gehiago dagoela adieraztea. Zergatik ikasi dute haurrek ikastolako gauzetan erantzun zuzen bakarra dagoela? Niri hainbat arrazoi bururatu zaizkit:

• Jokabidea erregulatzeko teknika konduktistak aplikatzen ditugula eskolan. Gure gelan jokabide desegokia duten haur mordoxka bat dago, eta nire tutorea indar handiz ari da lantzen partekatzea, errespetua, gatazken konponketa baketsua, erasokortasunaren kontrola, oldarkortasunaren kontrola eta antzeko kontzeptuak, eta haurrek agian orokortu egiten dituzte gai horiek lantzeko tutoreak erabiltzen dituen estrategiak bestelako ikaskuntzetara.
• Sormenari tokia egiteko aukera eskaitzen duten bestelako ikaskuntza batzuetan erantzun zuzen bakarraren ideia zabaltzen dela. Adibidez, eguneroko honetan jaso dudan moduan, arduradunak goizean lagunen zerrenda irakurtzean galdera jakin bat egiten dio bakoitzari, eta erantzun posible bakarra onartzen da; edo aurreko batean plastikako txokoan haurrak fitxa bat egiten ari ziren, gaztainondoaren hostoa eta fruituak zituena, eta haurretako bat gaztainak benetan ez dituzten kolorez margotzen hasi zenean irakasleak zuzendu egin zuen, marroi kolorez margo zitzan (niri oso interesgarria iruditu zitzaidan gaztainaren azalaren bi zatiak kolore osagarri oso deigarriak erabiliz margotu zituela ikustea).

Gaztainak marroiak bakarrik izan daitezkeela sinestu izan bagenu, argia oraindik asmatu gabe legoke, munduko beste aurkikuntza eta asmakuntza gehienekin batera, ezta?

Bizikidetza eta gatazkei aurre egiteko ikaskuntzak, practicumeko egunerokoari lotuta

Lehendik ere lanpeturik nenbilen arren, bukatzear dagoen aste honetarako "baketik" erakundeak antolatutako ikastaro batean izena eman nuen, bizikidetzaren ingurukoa. Duela dozena erdi bat urte, edo gehiago, izan nintzen erakunde horrek gai beraren gainean antolatutako beste ikastaro batean, eta ikusi nahi nuen zer nolako eboluzioa izan duten denbora honetan.

Lanean partaidetza ekimenak antolatzea eta bideratzea egokitzen zait maiz, eta bizikidetzaren inguruko hausnarketa eta prestakuntza beharrezko nituela iruditu zitzaidan orduan, eta berdin pentsatzen jarraitzen dut orain ere. Bizitza pertsonalean ere, nola ez, beharrezkoa den alderdia da, eta duela aste gutxi gelan sortu zen gatazka bat zeinen gaizki kudeatu nuen begiratu besterik ez dut ikasten jarraitzeko beharra dudala aitortzeko. Graduko ikasketen inguruan, bizikidetza Haur Hezkuntzako adinetatik hasita landu beharreko gaia dela argi dago. Beraz, betebeharretara ezin iritsirik banabil ere, izena eman nuen, eta lehen saiora joan nintzen.

Graduko ikasketak direla eta, ikuspuntu berria gehitu diot gai hauen gaineko hausnarketari, eta interesgarria da. Lehenengo saioan azaldu zizkiguten baketikek izan duen ibilbidean haiek atera dituzten ondorio nagusietako batzuk, norbera gatazkaren aurrean kokatzeko oinarrizko lau ikaskuntzen ingurukoak:

• Norberaren eta bestearen izaera eta gaitasun mugatua onartzea.
• Esker ona bilatzea eta esperimentatzea.
• Kontzientziari entzutea, estimulua eta erantzunaren artean horretarako tartea sortuz.
• Giza duintasuna kokatzea, giza duintasuna errespetatzea.

Oinarrizko lau ikaskuntza hauen osagarri diren hiru ikaskuntza instrumental daude; elkarrizketaren plusa, enpatiaren plusa, eta pazientziaren plusa, baita funtsezko beste ikaskuntza bat: maitasuna. Azken hauek ez genituen saioan landu.

Graduko ikasketen testuinguruan kokatuz, begi bistakoa iruditzen zait gai hauek hezkuntzan duten isla. Haur Hezkuntzako curriculuma eskuartean hartzea besterik ez dago horretaz jabetzeko. Practicumari dagokionez, nire esperientzian behatutako hainbat jarduera, ekimen eta jokabide ikaskuntza horiekin lotuta daude. Ikastea bera gatazkaren ondorio da, gatazka kognitiboa edo desorekaren ondorio, une jakin bat arte ezaguna zaigun eskema kolokan jartzen duen gertakizuna beharrezkoa da ikaskuntza berria sortzeko. Beraz, pertsona, haurra kasu honetan, gatazka horrekiko nola kokatzen den erabakigarria izango da bere garapen kognitiborako. Gatazka saihesten duen haurrak nekez egingo ditu aurkikuntza berriak, bere gaitasunak mugatuak direla onartzen ez duenak frustrazio gaindiezina biziko du, munduarekin eta bizitzarekin beti haserre dagoenak ezingo du esker oneko izan.

Bestetik, elkarrizketa (komunikazioa), enpatia, pazientzia eta maitasuna esanahi betea duten kontzeptuak dira Haur Hezkuntzan. Beraz, badu zentzua txikienen hezkuntzari begira ere gai honek.

Practicum, egunerokoa: irakaslearen metodologiaren ingurukoak borobiltzen, eta asteko ondorioak

Astean zehar nire tutorearen alderdi metodologikoen behaketaren inguruan idaztean, sarrera gehiegi luzatzen ari zitzaidan, eta gaiarekin erabat bukatu gabe itxi nuen. Beraz, azaldutakoak borobiltzeko denbora hartuko dut orain.

Ikastetxera astean hiru egunetan joaten naizenez, gauzaren bat galdu egiten dut, eta aste honetan ikastetxeko Haur Hezkuntzako bi egoitzetako tutoreen arteko bilera galdu nuen. Hala ere, bileraren hurrengo egunean nire tutoreak eta gure egoitzako 4 urteko beste gelako tutoreak bilera izan zutenez, material didaktikoa prestatzeko, aurreko eguneko bileran eztabaidatutakoak niri azaltzeko aukera izan zuten. Ez ditut hemen xehetasun guztiak jasoko, baina laburbilduz, metodologiaren aldetik bi egoitzen arteko desberdintasunak daude. Antzaz, beste egoitzan Lehen Etapako eskakizunei bideratuagoak daude, nolabait esatearren, eta irakurketa-idazketa eta matematika gehiago lantzen omen dituzte. Nire gelako gurasoren batek ere horrelako zerbait aurpegira bota zion nire tutoreari duela gutxiko bileran: beste egoitzatik haurrak "hobeto prestaturik" ateratzen omen direla (ez dezagun ahaz Haur Hezkuntzaz ari garela!), Lehen Hezkuntzako lehen ikasturtean gabonetarako irakurtzen ikastea lortzen ez duten haurren gurasoak kontu horrekin estutzen omen dituztelako. Nire tutoreak dio beretzat badirela garrantzitsuagoak diren beste gai batzuk (haurren autonomia lantzea, elkarbizitzaren oinarriak finkatzea), eta horiei arreta berezia ematen die, besteak alboratu gabe.

Guzti horren harira, 4 urteko beste gelako tutoreak behin aipatu zidana etorri zait burura: bera konturatzen dela Haur Hezkuntzan lanean denbora batez jardun ondoren perspektiba galtzen dela haurren adinari dagokionean, eta momentu bat iristen dela 4 urtekoak "helduak" iruditzen zaizkizula; 0-6 adin tartean etengabe murgiltzen zarenean haur oso txikiekin ari zarela ahaztu egiten zaizula, alegia. Oso garrantzitsua iruditzen zait noizean behin adinaren zooma irekitzea, eta perspektiba erreala ez galtzea: orain 4 urtekoen gelan dauden haurren bizi itxaropena zein izango den ziurtatzerik ez dago, baina proposamen kontserbakorrek diotenaren arabera 90 urteren ingurukoa izango litzateke, eta ausartenek diote agian 100 urteetara gertura litekeela. Edozein modutan, badakigu INEren datuen arabera jaiotzean bizi itxaropena 34,76 urtekoa zela 1901ean, 62,10ekoa 1951n, 75,62koa 1981ean eta 80,23koa 2005. Ez al genituzke hezkuntzako etapen helburu eta edukiak errealitate horretara moldatu beharko? Pertsonek munduaren gure alderdian ikasteko (eta beste gauza askotarako) denbora gehiago izango dutenez, ezin al dugu bada mantsoago joan? Badakit badirela hainbat ikaskuntzen inguruko epe kritikoak, baina horiek oinarrizko gaitasunei dagozkienak dira, benetan hain garrantzitsua al da haurrak Lehen Hezkuntzara iristen direnerako irakurtzen jakitea? Bestetik, teorian behintzat hori ez da Haur Hezkuntzako etapari jartzen zaion helburua, baina gure errealitate azeleratuak horretara bultzatzen gaitu.

Nire uste apalean, oraingoz ikasi dudanaren arabera, Haur Hezkuntzako etaparako ondokoak jarriko nituzke helburu gisa: 

• Ikasten ikastea, ikastearekin (eta eskolarekin) harreman positibo eta osasuntsua eraikitzea, ikastea dibertigarria den prozesua dela bizitzea, erronkek erabilgarriak diren gauzak eskuratzeko balio dutela ondorioztatzea, gatazken aurrean (kognitiboak nahiz harremanen arlokoak izan) jarrera positiboa izatea.
• Besteekin komunikatzen ikastea, bereziki ahozko hizkuntzaren bitartez (horretarako oztoporik ez duten pertsonen artean behintzat), baina baita ere beste hizkuntzen bitartez.
• Norberaren buruarekin eta besteekin harreman positibo eta osasuntsuak eraikitzea, errespetuan oinarrituak.
• Haurrek berezkoak dituzten sormena eta bizi-poza mantentzea (horiek ez zapuztearekin konformatuko nintzateke).

Lehenengo helburua pertsona guztiok txikitatik garatu eta bizitzan zehar mantenduko bagenu, egun mendebaldeko herrialdeetan eskura ditugun baliabideekin, ez litzateke garrantzitsua izango une bakoitzean "zenbat" dakigun, ezta?

Bukatzeko, irakaslearen metodologiei buruzko oinarrizko ezaugarri edo trebetasun bat: pazientzia. Nire tutorearen pazientziak amaigabea dirudi. Suposatzen dut bera ere hezur-haragizkoa denez, egunen batean galduko zuela pazientzia, baina nik ikastetxean daramatzadan lau asteetan ez du pazientziarik galdu. Pentsatzen dut pertsona batzuk, haien izaerari esker, pazientzia izateko eta berritzeko erraztasuna izango dutela, baina iruditzen zait ikasi egiten dela pazientzia edukitzen eta pazientziaren eltzea betetzen, eta ikaskuntza garrantzitsua da hori irakaslearentzat, norberaren kontrolarekin batera. Nire tutoreak momenturen batean haurren bati tonu altuxeagoa erabiliz hitz egin badio ez da izan pazientzia galdu duelako, haurrak horren beharra zuela uste zuelako baizik; hau da, ez da izan kontrola galtzearen ondorio. Eta pazientzia proban jartzen duten haurrak badira!

Practicum, egunerokoa: ikasleen ebaluaziorako tresnak

Nire tutoreak ikaskuntza-irakaskuntza prozesua gidatzeko edo errazteko erabiltzen dituen hainbat teknika azaldu ondoren, interesgarri iruditzen zait ere prozesuaren ebaluazioa nola egiten duen adieraztea edo, hobe esanda, ebaluaziorako erabiltzen dituen tresnetako batzuk azaltzea, practicuma egiten dugun asteetan prozesuen alderdi txiki bat baino ezin baitugu behatu.

Plastikako txokoari dagokionez, haurren ekoizpenaren adibide batzuk biltzen dira sistematikoki, ez bakarrik 4 urteko gelan, baizik eta Haur Hezkuntzako etapa osoan zehar. Horrela, ikastetxeko haur bakoitza Lehen Hezkuntzako etapara igarotzen denean badu portfolio bat bere ekoizpenaren eboluzioa islatzen duena, hurrengo etapako tutoreei lagungarri suertatuko zaiena.

Puzzle txokoan irakasleak horman taula bat jarrita dauka, momentu honetan haurrei eskaintzen dizkien puzzle mota guztiak eta haurren izenak jasotzen dituena. Bertan idazten du haur bakoitzak puzzle mota bakoitza bakarrik edo laguntzarekin egiten duen. Horrela, haurrei puzzle guztiak eskaintzen dizkiela bermatzen du, eta bakoitzaren aurrerapenak jasotzen ditu. Horrez gain, puzzle txokoan dauden bitartean egiten dituzte haurrek gelan lantzen diren fitxak, eta ekoizpen horiek jasotzen dira plastikako txokokoekin batera. Aurreko sarreraren batean esan bezala, nire tutoreak fitxen erabilera mugatua egiten du, ikaskuntza prozesuaren azken urrats gisa erabilita, orokorrean. Batzuetan, motrizitate fina landu nahi badu fitxak erabiltzen ditu argibide bereziak emanez; adibidez, aste honetan haritz baten hostoa eta ezkur bat dituen fitxa erabili dute haurrek, hostoa puntzoiaren laguntzaz mozteko, atzean kolorezko papera itsasteko, eta ezkurra ahal dela ertzetatik irte gabe koloreztatzeko.

Eraiketa txokoa da hiruen artean libreena, eta haurrek modu ia erabat autonomoan kudeatzen dutena, alde batetik horretarako aukera ematen duelako eta, bestetik, tutorea nahikoa lanpeturik egoten delako beste bi txokoetan bere laguntza beharrezkoa duten jarduerak bideratzeko. Eraiketa txokoan ez da haurrek egiten duten lanaren jarraipen sistematikorik egiten, ni konturatu naizela behintzat. Pena da txoko horretan egiten dituzten ikaskuntzak besteetakoek bezainbesteko arretarik ez jasotzea, zeren eta oso interesgarriak dira hirugarren dimentsioaren esplorazioan egiten dituzten aurkikuntzak, geometriaren lanketa, grabitatea eta indarren inguruko ikaskuntzak, eta abar. Hala ere, egia da ez dela erraza beste txokoen moduko jarraipena egitea, egunero sortzen diren eraikuntzen argazkiak atera beharko lirateke? Beste txokoetan egiten den moduan, proposamen zehatzak egin haurrei? Atzo, adibidez, sekulako tren luzea eraiki zuten taldean, benetan ikusgarria. Aurreko batean, bloke logikoetako lau karratu hartuta karratu handi bat egin, eta proposatu nien talde txikian lau hiruki hartuta ea hiruki handi bat eraikitzea lortzen zuten. Hantxe ibili ziren, piezak modu batera eta bestera jarrita saiatzen, baina azkenean amore eman zuten lortu aurretik.

Bestetik, nire tutoreak badu etapako koordinatzaile pedagogikoak prestatutako liburuxka bat, curriculumaren hiru esperientzia eremuei dagokien behaketa egiteko fitxekin, hiruhileko bakoitzean ebaluazioa egiteko. Fotokopiatu ditut, eta eskaneatzen ditudanean jasoko ditut blogean. Haur bakoitzarentzat hiru esperientzia eremuei buruzko fitxez gain, gurasoekin ikasturtean zehar egindako bi elkarrizketei buruzko oharrak jasotzeko fitxa bat dago, eta hainbat orrialde zuri bestelako oharrak hartzeko. Nire tutoreak, adibidez, amaierako orrialdeetan haur bakoitzari arduradun lanak egitea egokitzen zaioneko oharrak jasotzen ditu, egin behar izan dituen ariketa bakoitzean nola moldatu den zehaztuz.

Azkenik, nire tutorea orain gurasoekin ikasturtean zehar egingo duen bileren lehen txanda burutzen ari dela aprobetxatuz, bilera horiek nola prestatzen dituen azalduko dut. Orokorrean, bilerak deitzeko ordena erabakitzeko bi irizpide aplikatzen ditu: alde batetik, haurren batean deigarria, zuzendu beharrekoa edo behatu beharrekoa den zerbait antzematen badu, haren gurasoekin bilera azkar egin nahi izango du baina, beste aldetik, haurren batekin dudak baditu bere garapenaren gainean, bukaerarako uzten du behatzeko denbora gehiago izateko. Nire tutoreak gidoi bat idazten du bileraren aurretik, ondoko gaiak jasotzen dituena:

• Haurrak aldaketei eta egoera berriei nola egin dien aurre. Kontuan izan behar da 2 eta 3 urteko gelan tutore berarekin egoten direla, eta 4 eta 5 urteko gelan beste tutore batekin. Beraz, hasi berria den ikasturte honetan izan dute tutorearen aldaketa haurrek. Bestetik, ikasturte honetan hasi dira ere espezialistekin lehen harremana izaten, eta hiru irakasle berri dituzte: ingelesekoa, dantzakoa eta musikakoa. Beraz, 2 urte zituztenetik ikastetxean izandako haurrek ere aldaketa nabarmenei egin behar izan diete aurre ikasturte honetan, eta berriak direnek, zer esanik ez.
• Gelako dinamika orokorrean nola modaltzen diren. Talde handian nola moldatzen diren, arauak nola hartzen dituzten, haien parte-hartze maila, arreta-maila, autonomia-maila, eta horrelakoak jasotzen ditu.
• Haurren arteko harremanak eta tutorearekiko harremanak. Sozializaziorako dituen baliabide eta estrategiak, norekin jolasten duen gehien, gatazken kudeaketa, obedientzia, eta horrelako gaiak.
• Txokoen dinamikako parte-hartzea. Gelan antolatuta dauden txokoetan haurrak duen partaidetza, zein txoko duen gustukoen, bakoitzean egiten dituen ekoizpenak, eta horrelako gaiak.
• Garapen kognitiboa. Tutoreak antzemandako aurrerapenak azaltzen ditu, eta gurasoek etxean lortutakoekin alderatzen ditu.

Aipatutako alderdi guzti hauek gurasoekin partekatzen ditu, eta etxean haurrak dituen jokabideekin alderatzen dira bileran, gurasoekin batera. Tutoreak egoki ikusten badu, gomendio zehatzak egiten dizkie gurasoei, bereziki jokabidearen erregulazioari dagokionez ikastetxean eta etxean irizpide berak aplikatzeari begira, eta garapen kognitiboaren alderdi zehatzen bat bereziki lantzea lagungarri iruditzen bazaio.

Tutoreak horrela eskatuta, ikastetxeko aholkulariaren jarraipena jasotzen duten haurren ebaluazioan eta haien gurasoekin bilerak antolatzean egon daitezkeen berezitasunak jasotzea beste egun baterako utzi beharko dut, ezin izan baitut horren inguruan nire tutorearekin zehazki hitzik egin.